Mẹ Đẹp – Nhà An Yên: Lần này, đến lượt mẹ – quà tặng chăm sóc da khi mẹ bắt đầu liệu trình, đến 31/12 Xem chi tiết
Ngứa & viêm da

Sẩn cục ngứa là bệnh gì? Nguyên nhân, bệnh nền liên quan và vì sao ngứa dai dẳng

Sẩn cục ngứa là bệnh gì? Nguyên nhân, bệnh nền liên quan, vì sao ngứa dai dẳng do vòng ngứa – gãi và khi nào cần đi khám da liễu.

Biên tậpBan biên tập Da liễu Trần Thịnh Cập nhật 13 phút đọc
Sẩn cục ngứa là bệnh gì? Nguyên nhân, bệnh nền liên quan và vì sao ngứa dai dẳng

Sẩn cục ngứa là bệnh gì? Đây là một bệnh da viêm mạn tính. Tên y khoa của bệnh là prurigo nodularis, còn gọi là ngứa sẩn cục. Bệnh biểu hiện bằng nhiều nốt cứng, dày và rất ngứa, hay gặp ở tay chân, vai và lưng. Bệnh không lây, thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, và mức độ nặng nhẹ tùy cơ địa từng người.

Nhiều người lo vì nốt ngứa mãi không lặn, càng gãi càng cứng, nốt mới vẫn mọc thêm, mà không biết bệnh có nguy hiểm không. Bài này tập trung giải thích bản chất của bệnh, không đi sâu vào phác đồ điều trị. Nếu muốn nắm bức tranh chung về các nguyên nhân gây ngứa lâu ngày, bạn có thể đọc bài tổng quan “Ngứa da kéo dài: nguyên nhân thường gặp và khi nào cần đi khám”.

Phòng khám lần lượt trình bày các phần sau: định nghĩa, các bệnh nền liên quan, cơ chế vòng ngứa – gãi khiến ngứa dai dẳng, cách phân biệt với các bệnh dễ nhầm và khi nào cần đi khám.

Điểm chính cần nắm

  • ✓ Sẩn cục ngứa (prurigo nodularis) là bệnh da viêm mạn tính, liên quan rối loạn miễn dịch và thần kinh ở da, gồm nhiều nốt cứng, dày, rất ngứa. Bệnh không lây.
  • ✓ Bệnh có thể đi kèm viêm da cơ địa, bệnh thận mạn, bệnh gan, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp hoặc căng thẳng tâm lý. Cũng có trường hợp không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng.
  • ✓ Ngứa dai dẳng do vòng xoắn ngứa – gãi – ngứa: gãi làm da dày lên, đầu dây thần kinh nhạy hơn, từ đó càng ngứa hơn. Cắt được vòng xoắn này là mục tiêu quan trọng nhất.
  • ✓ Ghẻ, sẩn do côn trùng đốt, hạt cơm, lichen phẳng, vảy nến hay pemphigoid bọng nước đều có thể bị nhầm với sẩn cục, nên cần bác sĩ da liễu thăm khám trực tiếp.
  • ✓ Điều trị thường kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng, hướng tới kiểm soát ngứa lâu dài. Laser CO2 hoặc áp lạnh chỉ đóng vai trò hỗ trợ cho một số nốt dày cứng.

Sẩn cục ngứa là bệnh gì? Định nghĩa bằng lời thường và các tên gọi khác

Sơ đồ: Nốt ngứa cứng kéo dài cần khám để phân biệt sẩn cục với bệnh dễ nhầm
Nốt ngứa cứng kéo dài cần khám để phân biệt sẩn cục với bệnh dễ nhầm — Gợi ý định hướng theo đặc điểm nốt ngứa, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ
Xem dữ liệu sơ đồ: Nốt ngứa cứng kéo dài cần khám để phân biệt sẩn cục với bệnh dễ nhầm
Nốt ngứa của bạn giống trường hợp nào?
Điều kiệnKết quảGhi chú
Nốt cứng, dày, ngứa nhiều tuần ở tay chân, vai, lưngNghĩ đến sẩn cục ngứa, nên khám da liễuBác sĩ đánh giá bệnh nền và chỉ định xét nghiệm khi cần
Người trong nhà cùng ngứa, ngứa tăng về đêmCần loại trừ bệnh ghẻGhẻ có thể lây cho người sống cùng nhà
Nốt nhỏ nổi từng đợt, không dày cứngCó thể là sẩn do côn trùng đốtHay gặp ở trẻ em, thường không kéo dài nhiều tháng
Nốt sần sùi, ít ngứaCó thể là hạt cơm (mụn cóc)Do virus gây ra, cách xử trí khác với sẩn cục
Nốt chảy dịch, đau, sưng đỏ sau khi gãiNên đi khám sớmCần kiểm tra khả năng bội nhiễm

Sẩn cục ngứa là một bệnh da viêm mạn tính, liên quan đến rối loạn miễn dịch và thần kinh ở da. Biểu hiện đặc trưng là nhiều nốt cứng, dày và rất ngứa. Bệnh thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, mức độ nặng nhẹ khác nhau tùy cơ địa.

Tên y khoa prurigo nodularis

Bệnh còn được gọi là ngứa sẩn cục. Tài liệu y khoa quốc tế như AAD và DermNet dùng tên prurigo nodularis. Vì vậy, khi người bệnh tìm “sẩn cục ở Mỹ gọi là gì” để đọc thêm tài liệu tiếng Anh, đây là tên cần dùng.

Nốt sẩn cục trông như thế nào

Nốt cứng, nhô cao, kích thước từ vài milimét đến 1–2 cm hoặc lớn hơn, bề mặt sần. Nốt có thể trầy xước hoặc đóng mày do gãi. Vị trí hay gặp là mặt duỗi tay chân, vai và lưng, tức những nơi tay dễ với tới để gãi.

Sẩn cục ngứa có lây không

Không lây. Bệnh không do vi khuẩn hay virus truyền từ người sang người, nên sinh hoạt chung với gia đình không làm lây bệnh. Nếu chưa chắc nốt ngứa là sẩn cục, ghẻ hay hạt cơm, cần bác sĩ da liễu thăm khám để phân biệt.

Nguyên nhân sẩn cục ngứa: bệnh nền và yếu tố thường đi kèm

Sẩn cục thường là biểu hiện trên da của một quá trình ngứa kéo dài. Cơn ngứa có thể bắt nguồn từ da hoặc từ bên trong cơ thể. Căng thẳng tâm lý cũng có thể làm ngứa nặng thêm (xem bài Ngứa da do căng thẳng).

Cơ địa dị ứng

Người có viêm da cơ địa dễ bị ngứa mạn tính, gãi nhiều và từ đó hình thành nốt sẩn. Cách nhận biết và kiểm soát được trình bày trong bài riêng về viêm da cơ địa.

Bệnh gan, thận, tuyến giáp, đái tháo đường

Sẩn cục có thể đi kèm bệnh thận mạn, bệnh gan, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp hoặc một số bệnh toàn thân khác. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để tìm bệnh nền và chọn thuốc an toàn. Việc chỉ định tùy từng trường hợp, không phải ai cũng cần làm. Cơ chế ngứa do nguyên nhân bên trong đã được giải thích ở bài Ngứa toàn thân không nổi mẩn.

Khi không tìm thấy nguyên nhân

Có trường hợp không tìm ra nguyên nhân rõ ràng. Điều này không có nghĩa là bệnh nặng. Khi đó, điều trị tập trung vào kiểm soát ngứa và tình trạng viêm tại da.

Vì sao sẩn cục ngứa dai dẳng: vòng xoắn ngứa – gãi – ngứa

Sơ đồ: Kiểm soát sẩn cục ngứa cần cắt vòng ngứa – gãi và tìm bệnh nền
Kiểm soát sẩn cục ngứa cần cắt vòng ngứa – gãi và tìm bệnh nền — Sáu điểm cốt lõi người bệnh nên nắm trước khi đi khám
Xem dữ liệu sơ đồ: Kiểm soát sẩn cục ngứa cần cắt vòng ngứa – gãi và tìm bệnh nền
MụcNhãnMô tả
Bệnh viêm mạn tínhĐiểm 1Liên quan rối loạn miễn dịch và thần kinh ở da, thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm.
Không lâyĐiểm 2Không do vi khuẩn hay virus, sinh hoạt chung với gia đình không làm lây bệnh.
Có thể có bệnh nềnĐiểm 3Có thể đi kèm viêm da cơ địa, bệnh gan, thận, tuyến giáp hoặc đái tháo đường.
Vòng ngứa – gãiĐiểm 4Gãi làm da dày và thần kinh nhạy hơn, khiến ngứa tăng và nốt mới tiếp tục mọc.
Laser chỉ hỗ trợĐiểm 5Laser CO2 hoặc áp lạnh dùng cho một số nốt dày cứng, không phải cách điều trị chính.
Điều trị dài hạnĐiểm 6Thường kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng, có giai đoạn tấn công, duy trì và tái khám định kỳ.

Sẩn cục ngứa kéo dài không chỉ do bệnh nền. Chính việc gãi cũng tạo ra một vòng xoắn tự duy trì: ngứa – gãi – ngứa.

Gãi làm da dày và thần kinh nhạy hơn

  1. Ngứa khiến người bệnh gãi, chà xát hoặc cấu véo vùng da đó.
  2. Da bị tổn thương lặp đi lặp lại sẽ dày lên, dần hình thành nốt cứng.
  3. Các đầu dây thần kinh ở da tại vùng này trở nên nhạy cảm hơn, trong khi phản ứng viêm vẫn tiếp diễn.
  4. Ngứa tăng thêm, khiến người bệnh gãi nhiều hơn, và vòng xoắn khép lại.

Nói đơn giản, hệ thần kinh và hệ miễn dịch ở da “khuếch đại” tín hiệu ngứa cho nhau. Vì vậy, một kích thích nhỏ cũng có thể gây ra cơn ngứa dữ dội.

Vì sao nốt mới vẫn mọc

Ví dụ, một chỗ ở cẳng chân bị gãi mỗi tối có thể dày dần qua nhiều tuần, cho đến khi thành nốt sần cứng. Nếu ngứa chưa được kiểm soát, người bệnh tiếp tục gãi ở vùng da xung quanh, và nốt mới cứ thế xuất hiện.

Do đó, chỉ xử lý từng nốt riêng lẻ thường chưa đủ. Cắt được vòng xoắn ngứa – gãi mới là mục tiêu quan trọng nhất. Tự bôi corticoid kéo dài để chặn ngứa có thể gây hại cho da. Bạn có thể xem thêm bài về tác hại của việc tự bôi thuốc corticoid kéo dài.

Ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt

Ngứa thường tăng về đêm, gây mất ngủ, mệt mỏi và lo âu. Nhiều người còn ngại giao tiếp vì tổn thương dễ nhìn thấy. Cách cải thiện giấc ngủ được trình bày trong bài “Ngứa về đêm“.

Phân biệt sẩn cục với các nốt ngứa dễ nhầm

Nhiều bệnh da khác cũng tạo nốt cứng hoặc nốt sần ngứa, nên nếu chỉ nhìn bằng mắt thường thì rất dễ nhầm với sẩn cục.

Sẩn cục và bệnh ghẻ

Ghẻ cũng gây nốt rất ngứa và ngứa tăng về đêm. Điểm khác quan trọng là ghẻ có thể lây cho người sống cùng nhà. Dấu hiệu và cách xử trí được trình bày trong bài Bệnh ghẻ: dấu hiệu nhận biết, cách lây và điều trị cho cả gia đình.

Sẩn cục và sẩn ngứa do côn trùng

Sẩn ngứa sau côn trùng đốt hay gặp ở trẻ em. Nốt thường nổi thành từng đợt và nhỏ hơn nốt sẩn cục. Nốt cũng không dày cứng và kéo dài nhiều tháng như sẩn cục.

Sẩn cục và hạt cơm

Hạt cơm (mụn cóc) là nốt sần sùi do virus gây ra và thường ít ngứa. Cách xử trí hạt cơm khác hẳn sẩn cục, bạn có thể tham khảo thêm ở trang điều trị hạt cơm.

Ngoài ra, lichen phẳng, vảy nến và pemphigoid bọng nước ở người cao tuổi cũng có thể bị nhầm với sẩn cục. Vì vậy, chẩn đoán cần bác sĩ da liễu thăm khám trực tiếp. Đôi khi bác sĩ sẽ chỉ định thêm xét nghiệm hoặc sinh thiết nếu thấy cần.

Sẩn cục ngứa có chữa được không và điều trị hướng tới điều gì

Sẩn cục là bệnh da viêm mạn tính và có thể tái phát, nên mục tiêu thực tế là kiểm soát ngứa lâu dài. Điều trị đúng và kiên trì thường giúp giảm ngứa và làm các nốt xẹp dần. Mức cải thiện khác nhau tùy từng người và tùy bệnh nền.

  • Hướng chính: kiểm soát ngứa – viêm, đồng thời tìm bệnh nền đi kèm.
  • Laser CO2 hoặc áp lạnh: chỉ hỗ trợ cho một số nốt dày cứng khi bác sĩ thấy phù hợp, không phải cách điều trị chính.
  • Thời gian: thường kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng, gồm giai đoạn tấn công và giai đoạn duy trì, có tái khám định kỳ.
  • Sau khi nốt xẹp: da có thể còn thâm, mất sắc tố hoặc sẹo nhẹ, tùy cơ địa.

Tại Phòng khám, bác sĩ trực tiếp thăm khám, sau đó báo rõ chi phí và số buổi dự kiến trước khi điều trị. Bạn có thể xem thêm về hướng điều trị sẩn cục.

Khi nào cần đi khám vì nốt sẩn ngứa

Nên đi khám da liễu khi có một trong các dấu hiệu sau:

  • Nốt cứng ngứa kéo dài nhiều tuần, ngày càng nhiều hoặc lan rộng.
  • Ngứa làm mất ngủ, ảnh hưởng công việc và sinh hoạt.
  • Nốt chảy dịch, đau, sưng đỏ, nghi bội nhiễm do gãi.
  • Người trong nhà cũng ngứa cùng lúc. Trường hợp này cần loại trừ ghẻ.
  • Đang có bệnh gan, thận, tuyến giáp, đái tháo đường, hoặc sụt cân, mệt mỏi không rõ lý do.
  • Đã tự bôi thuốc không rõ nguồn gốc mà không cải thiện.

Tại Phòng khám, bác sĩ trực tiếp thăm khám, chỉ định xét nghiệm khi cần, rồi báo rõ chi phí và thời gian dự kiến trước khi điều trị. Thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám.

Phòng khám ở 980 Trần Hưng Đạo, Phường 7, Quận 5, TP.HCM. Giờ mở cửa: Thứ 2 – Thứ 7 từ 8:00 đến 18:00, Chủ nhật từ 8:00 đến 12:00. Bạn có thể đặt lịch khám tại /lien-he/#dat-lich trên https://dalieutranthinh.com, nhắn Zalo hoặc gọi 0909 543 385.

Câu hỏi thường gặp về sẩn cục ngứa là bệnh gì

Sẩn cục ngứa ở Mỹ gọi là gì, có phải cùng một bệnh không?

Ở Mỹ và trong tài liệu y khoa quốc tế như AAD, DermNet, bệnh được gọi là prurigo nodularis. Đây chính là sẩn cục ngứa (ngứa sẩn cục) theo cách gọi tiếng Việt, không phải một bệnh khác. Khi tìm đọc tài liệu tiếng Anh, bạn nên dùng đúng tên này để tránh lẫn với các dạng sẩn ngứa khác.

Sẩn cục ngứa có lây cho người trong gia đình không?

Không. Đây là bệnh viêm mạn tính của da, không do vi khuẩn hay virus gây ra, nên dùng chung đồ hay ngủ chung không làm lây bệnh. Tuy vậy, nếu nhiều người trong nhà cùng ngứa một lúc thì cần bác sĩ khám để loại trừ ghẻ, vì ghẻ có thể lây.

Đốt laser các nốt sẩn cục có làm hết bệnh không?

Không. Laser CO2 hoặc áp lạnh chỉ hỗ trợ làm phẳng một số nốt dày cứng khi bác sĩ thấy phù hợp. Nếu ngứa và viêm chưa được kiểm soát, người bệnh vẫn gãi và nốt mới tiếp tục xuất hiện. Vì vậy, laser không thay được việc điều trị kiểm soát ngứa lâu dài.

Vì sao bị sẩn cục ngứa lại cần làm xét nghiệm máu?

Ngứa dai dẳng đôi khi xuất phát từ bên trong cơ thể, chẳng hạn bệnh gan, thận, tuyến giáp hoặc đái tháo đường. Xét nghiệm giúp phát hiện bệnh nền này và giúp bác sĩ chọn thuốc phù hợp với chức năng gan, thận. Bác sĩ chỉ định tùy từng trường hợp, không phải ai cũng cần làm.

Mẹo hữu ích

Trước khi đi khám, bạn nên ghi lại vài thông tin đơn giản: ngứa thường tăng vào lúc nào (ban đêm, khi căng thẳng), nốt đầu tiên xuất hiện từ khi nào, các bệnh đang điều trị và tên những loại thuốc hoặc kem đã tự bôi. Những thông tin này giúp bác sĩ khoanh vùng bệnh nền nhanh hơn và cân nhắc có cần xét nghiệm hay không. Trong lúc chờ khám, giữ móng tay ngắn sẽ giúp hạn chế trầy xước khi lỡ gãi.

Kết luận

Sẩn cục ngứa là bệnh da viêm mạn tính và không lây. Bệnh có thể đi kèm cơ địa dị ứng hoặc bệnh gan, thận, tuyến giáp, đái tháo đường. Ngứa dai dẳng phần lớn do vòng xoắn ngứa – gãi tự duy trì. Vì vậy, chỉ xử lý từng nốt riêng lẻ thường chưa đủ. Điều cần làm là kiểm soát ngứa và viêm lâu dài, đồng thời tìm bệnh nền, dưới sự theo dõi của bác sĩ da liễu. Nếu nốt cứng ngứa kéo dài nhiều tuần hoặc làm bạn mất ngủ, bạn có thể đặt lịch khám qua trang https://dalieutranthinh.com, nhắn Zalo 0909 543 385 hoặc gọi 0909 543 385. Phòng khám ở 980 Trần Hưng Đạo, Phường 7, Quận 5, TP.HCM. Thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám.

Nguồn tham khảo: Nodular prurigo – DermNet; Prurigo nodularis: Overview – AAD; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu – Bộ Y tế.

Bài viết do Ban biên tập Da liễu Trần Thịnh Tổng hợp từ tài liệu y khoa được dẫn nguồn trong bài, theo quy trình biên tập của phòng khám. Thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám: hãy đặt lịch để bác sĩ khám và tư vấn trực tiếp. Đặt lịch khám

Cần Bác sĩ khám trực tiếp?

Đặt lịch để Bác sĩ khám và tư vấn đúng cho trường hợp của bạn.