Mẹ Đẹp – Nhà An Yên: Lần này, đến lượt mẹ – quà tặng chăm sóc da khi mẹ bắt đầu liệu trình, đến 31/12 Xem chi tiết
Ngứa & viêm da

Viêm da cơ địa ở trẻ em: nhận biết, chăm sóc và khi nào đi khám

Viêm da cơ địa ở trẻ em: cách nhận biết theo độ tuổi, chăm sóc da hằng ngày, xử lý đợt ngứa bùng phát và dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám da liễu.

Biên tậpBan biên tập Da liễu Trần Thịnh Cập nhật 15 phút đọc
Viêm da cơ địa ở trẻ em: nhận biết, chăm sóc và khi nào đi khám

Viêm da cơ địa ở trẻ em thường biểu hiện khác nhau theo từng độ tuổi. Trẻ nhũ nhi hay bị ở hai má, trán và da đầu. Trẻ nhỏ thường bị ở nếp khuỷu, khoeo, cổ tay và cổ chân. Trẻ tuổi đi học hay có da dày sần ở nếp gấp, mí mắt và bàn tay. Cha mẹ có thể kiểm soát phần lớn các đợt ngứa bằng cách chăm sóc da đúng cách mỗi ngày, kết hợp thuốc theo chỉ định của bác sĩ da liễu khi cần.

Cơ chế và nguyên nhân chung của bệnh đã được trình bày trong bài tổng quát “Viêm da cơ địa (chàm thể tạng): nguyên nhân, dấu hiệu và cách kiểm soát đợt bùng phát”. Bài này chỉ nói về trẻ em, gồm: bảng nhận biết theo tuổi, quy trình chăm sóc da từng bước, cách xử lý khi trẻ ngứa nhiều, những lỗi cha mẹ hay mắc và danh sách dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám.

Bệnh không lây và thường lên xuống theo đợt. Mức độ nặng nhẹ cũng như khả năng thuyên giảm khi trẻ lớn tùy cơ địa từng trẻ.

Điểm chính cần nắm

  • ✓ Vị trí tổn thương thay đổi theo tuổi: nhũ nhi hay bị ở má, trán, da đầu; trẻ nhỏ ở nếp khuỷu, khoeo; tuổi đi học thường có da dày sần ở nếp gấp, mí mắt, bàn tay.
  • ✓ Nguyên tắc chăm sóc hằng ngày là tắm ngắn bằng nước ấm, thấm khô nhẹ rồi thoa dưỡng ẩm ngay. Vẫn duy trì dưỡng ẩm cả khi da đã ổn.
  • ✓ Khi trẻ đang bùng phát: chườm mát, tăng số lần dưỡng ẩm, ngưng sản phẩm mới và đối chiếu nhật ký da để tìm yếu tố khởi phát. Không tự cắt bỏ thức ăn.
  • ✓ Corticoid bôi và mọi thuốc chống viêm chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ da liễu. Không tự tăng, giảm, ngưng thuốc hay dùng lại thuốc cũ, thuốc của người lớn.
  • ✓ Cần đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bội nhiễm, mụn nước lan nhanh kèm sốt, mất ngủ kéo dài, da không cải thiện dù đã chăm sóc đúng, hoặc nghi dị ứng thức ăn. Nếu trẻ khó thở, đưa đi cấp cứu ngay.

Nhận biết viêm da cơ địa ở trẻ em theo từng độ tuổi

Sơ đồ: Da trẻ đang ở mức nào thì xử lý theo hướng đó
Da trẻ đang ở mức nào thì xử lý theo hướng đó — Đối chiếu tình trạng da của trẻ để chọn việc cần làm
Xem dữ liệu sơ đồ: Da trẻ đang ở mức nào thì xử lý theo hướng đó
Da của trẻ đang ở tình trạng nào?
Điều kiệnKết quảGhi chú
Da ổn hoặc chỉ hơi khôDuy trì chăm sóc hằng ngàyTắm ngắn bằng nước ấm, dưỡng ẩm ngay sau tắm, cắt móng ngắn
Đang ngứa, đỏ nhưng trẻ vẫn ăn ngủ đượcXử lý đợt bùng phát tại nhàChườm mát, tăng số lần dưỡng ẩm, ngưng sản phẩm mới, xem lại nhật ký da
Chảy dịch vàng, có mủ, mất ngủ kéo dài hoặc da không cải thiệnĐưa trẻ khám da liễu sớmMang theo nhật ký da, ảnh chụp lúc nặng nhất và các loại kem, thuốc đã dùng
Mụn nước thành chùm lan nhanh kèm sốt, hoặc sưng môi, nôn sau khi ănKhám trong ngàyNếu trẻ khó thở, đưa đi cấp cứu ngay

Viêm da cơ địa ở trẻ em thay đổi vị trí và hình thái theo tuổi. Cơ chế và yếu tố khởi phát của chàm thể tạng có trong bài tổng quát “Viêm da cơ địa (chàm thể tạng)”. Phần này giúp cha mẹ đối chiếu với độ tuổi của con.

Nhóm tuổiVị trí hay gặpHình thái daNgứa, hành viHay nhầm với
Nhũ nhi (vài tháng đầu đến khoảng 2 tuổi)Hai má, trán, da đầu, mặt duỗi tay chân. Vùng tã thường ít bị.Mảng đỏ, có thể rỉ dịch, đóng màyDụi mặt, quấy, khó ngủHăm tã (đỏ khu trú vùng tã)
Trẻ nhỏ (khoảng 2 tuổi đến trước tuổi đi học)Nếp khuỷu, khoeo, cổ tay, cổ chânDa khô, mảng đỏ, trầy xướcGãi, cọ xát, quấy khóc về đêmMuỗi đốt, rôm sảy
Tuổi đi họcNếp gấp, mí mắt, bàn tayDa dày sần, sẫm màu (lichen hóa)Ngứa về đêm, thiếu ngủ, khó tập trung họcNấm da

Về mức độ thường gặp: trang “Atopic eczema” của NHS ghi nhận bệnh thường khởi phát trước 1 tuổi. Trang “Atopic dermatitis” của DermNet mô tả mặt và mặt duỗi chi là vị trí điển hình ở nhũ nhi, còn các nếp gấp điển hình ở trẻ lớn hơn. Các nguồn này không nêu tỷ lệ cố định cho từng vị trí, nên bảng chỉ thể hiện xu hướng chung. Nhiều trẻ có biểu hiện chồng lấn giữa các nhóm tuổi.

Diễn tiến thường gặp

Bệnh thường lên xuống theo đợt, xen kẽ những giai đoạn da gần như bình thường. Một đợt bùng phát mới không có nghĩa là điều trị thất bại. Vì vậy, cha mẹ vẫn cần duy trì dưỡng ẩm cho trẻ cả khi da đang ổn.

Tổn thương dễ nhầm với viêm da cơ địa

  • Hạt cơm: nốt sần sùi, khu trú ở ngón tay, đầu gối, lòng bàn chân và thường ít ngứa. Đây là bệnh da do virus, không phải chàm. Nếu nghi trẻ bị hạt cơm, cha mẹ có thể tham khảo trang điều trị hạt cơm của Phòng khám.
  • U mềm lây: sẩn tròn, bóng, lõm ở giữa. Trẻ gãi nhiều có thể làm tổn thương lan rộng.

Khi chưa chắc chắn, nên để bác sĩ da liễu thăm khám trước khi bôi thuốc, nhất là corticoid bôi.

Chuẩn bị trước khi chăm sóc da cho trẻ: đồ dùng, môi trường và nhật ký da

Đồ dùng cần có

  • Sữa tắm dịu nhẹ, kem hoặc thuốc mỡ dưỡng ẩm, đều không hương liệu.
  • Khăn mềm, quần áo cotton rộng, bao tay vải cho trẻ nhũ nhi, bấm móng.

Kem đặc hoặc thuốc mỡ thường giữ ẩm tốt hơn lotion loãng. Hướng dẫn chàm ở trẻ dưới 12 tuổi của NICE (Anh) khuyến nghị dùng chất dưỡng ẩm với lượng lớn, khoảng 250–500 g mỗi tuần. NHS cũng khuyên thoa lớp dày và đều đặn, kể cả khi da đang ổn. Lượng thực tế còn tùy tuổi và diện tích da khô, nên hỏi bác sĩ da liễu.

Hãy thoa thử sản phẩm mới trên một vùng da nhỏ trước. Không dùng đồ của người lớn, tinh dầu hay nước lá chưa rõ thành phần cho trẻ.

Chuẩn bị môi trường sống

Giữ phòng ngủ thoáng, tránh để trẻ quá nóng hoặc đổ nhiều mồ hôi. Hạn chế bụi và khói thuốc. Giặt quần áo, chăn gối bằng chất tẩy dịu và xả kỹ.

Lập nhật ký theo dõi da

Mỗi đợt bùng phát, cha mẹ ghi lại ngày, vùng da, thức ăn mới, hoạt động, thời tiết và sản phẩm mới đã dùng. Mang nhật ký khi đi khám để bác sĩ dễ tìm yếu tố khởi phát.

Quy trình chăm sóc da hằng ngày cho trẻ bị viêm da cơ địa

Sơ đồ: Ưu tiên thói quen đơn giản, bỏ ngay mẹo truyền miệng
Ưu tiên thói quen đơn giản, bỏ ngay mẹo truyền miệng — Xếp việc chăm sóc da cho trẻ theo tác động và công sức
Xem dữ liệu sơ đồ: Ưu tiên thói quen đơn giản, bỏ ngay mẹo truyền miệng
MụcNhãnMô tả
Làm ngayTác động cao · Công sức thấpTắm ngắn bằng nước ấm, thoa dưỡng ẩm ngay sau tắm, cắt móng ngắn, mặc đồ cotton rộng
Lên kế hoạchTác động cao · Công sức caoGhi nhật ký da mỗi đợt bùng phát, đưa trẻ khám da liễu khi chăm sóc đúng mà da không cải thiện
Duy trì thêmTác động vừa · Công sức thấpGiặt đồ bằng chất tẩy dịu và xả kỹ, giữ phòng ngủ thoáng mát, hạn chế bụi và khói thuốc
Không nên làmRủi ro cao · Dễ làm bệnh kéo dàiTự tắm lá, kiêng ăn theo truyền miệng, tự bôi corticoid hoặc dùng thuốc của người lớn

Các bước tắm và dưỡng ẩm

AAD, NHS và DermNet đều nhấn mạnh nguyên tắc “tắm ngắn, dưỡng ẩm ngay” cho trẻ bị chàm thể tạng.

  1. Bước 1 – Tắm ngắn bằng nước ấm, không nóng. AAD gợi ý mỗi lần tắm khoảng 5–10 phút. Thử nước bằng mặt trong cổ tay, thấy ấm dễ chịu là phù hợp. Dùng sữa tắm dịu nhẹ, ít bọt, không mùi. Làm đúng: da trẻ không đỏ lên sau tắm. Tránh: kỳ cọ, dùng xà phòng tẩy rửa mạnh, tự ý tắm lá cho trẻ.
  2. Bước 2 – Thấm khô nhẹ bằng khăn mềm. Chặm từng vùng, để da còn hơi ẩm. Tránh: chà khăn qua lại.
  3. Bước 3 – Thoa dưỡng ẩm ngay sau tắm. AAD khuyên thoa trong vòng 3 phút sau khi lau khô, lúc da còn giữ nước. AAD cũng khuyên dưỡng ẩm ít nhất 2 lần mỗi ngày và thoa thêm khi da khô. Lấy đủ kem để da bóng nhẹ, vuốt theo chiều lông, không xoa mạnh. Trẻ thường cần nhiều kem hơn cha mẹ nghĩ. Lượng kem phù hợp nên hỏi bác sĩ da liễu, dựa trên diện tích da khô của trẻ.
  4. Bước 4 – Dùng thuốc bôi đúng chỉ định (nếu có). Bôi đúng vùng và đúng thời điểm. Khoảng cách giữa thuốc và kem dưỡng làm theo hướng dẫn của bác sĩ. Với corticoid bôi, không tự tăng, giảm hay ngưng thuốc.

Quần áo, móng tay và giấc ngủ

  • Bước 5 – Mặc quần áo cotton rộng. Tránh len, vải thô và đồ bó. Không ủ ấm quá mức cho trẻ nhũ nhi vì mồ hôi dễ làm ngứa tăng.
  • Bước 6 – Cắt móng ngắn, mài nhẵn. Trẻ nhỏ gãi nhiều có thể đeo bao tay mỏng khi ngủ để hạn chế trầy xước và bội nhiễm da.

Dùng thuốc theo chỉ định để kiểm soát viêm, kết hợp dưỡng ẩm đều đặn, thường giúp giảm ngứa về đêm và giúp trẻ ngủ ngon hơn.

Điều chỉnh theo độ tuổi

  • Nhũ nhi: chú ý vùng má và da đầu. Lau sạch nước bọt và sữa dính trên mặt rồi thoa kem lại.
  • Trẻ nhỏ: ưu tiên nếp khuỷu và khoeo. Tập cho trẻ quen thoa kem trước giờ ngủ.
  • Tuổi đi học: cho trẻ mang tuýp kem nhỏ đến trường để thoa lại sau khi rửa tay hoặc ra mồ hôi.

Xử lý khi trẻ đang bùng phát đợt ngứa và viêm

Giảm ngứa và gãi tại nhà

  • Chườm khăn mát, ẩm lên vùng ngứa. Vỗ nhẹ thay vì gãi.
  • Với trẻ nhỏ, đánh lạc hướng bằng đồ chơi hoặc bài hát. Giữ móng tay ngắn.
  • Tăng số lần dưỡng ẩm trong ngày. Tạm ngưng mọi sản phẩm mới dùng.

Tìm yếu tố làm bệnh nặng lên

Đối chiếu nhật ký da những ngày trước đợt bùng phát. Các yếu tố cần xem lại gồm: trẻ ra nhiều mồ hôi, thời tiết thay đổi, mặc vải mới, tiếp xúc bụi, đổi sữa tắm hay kem, vừa ốm sốt. Chưa nên tự cắt bỏ thức ăn khi chưa hỏi bác sĩ.

Về thuốc bôi chống viêm

Thuốc bôi chống viêm, kể cả corticoid bôi, chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ da liễu. Tự bôi kéo dài có thể gây mỏng da, rạn da. Phụ huynh có thể đọc thêm về tác hại khi tự bôi corticoid. Không tự cho trẻ uống thuốc chống ngứa hay kháng sinh, kể cả khi nghi da bị bội nhiễm.

Lỗi cha mẹ thường mắc khi chăm sóc trẻ bị viêm da cơ địa

Phần lớn các lỗi dưới đây xuất phát từ ý tốt của cha mẹ, nhưng có thể khiến chàm thể tạng ở trẻ kéo dài hoặc nặng hơn.

Lỗi thường gặpVì sao không nênCách làm đúng hơn
Tắm lá cho trẻ theo mẹo dân gianKhó kiểm soát thành phần, dễ gây kích ứng hoặc bội nhiễm da.Tắm bằng nước ấm. Nếu muốn dùng lá, hỏi bác sĩ trước.
Kiêng ăn theo truyền miệngTrẻ dễ thiếu dinh dưỡng, trong khi da chưa chắc cải thiện.AAD và NHS khuyên chỉ kiêng khi bác sĩ đã đánh giá có dị ứng thức ăn.
Ngưng dưỡng ẩm khi da đã đỡDa khô trở lại, đợt bùng phát dễ quay lại sớm.Duy trì dưỡng ẩm cho trẻ hằng ngày, kể cả lúc da đã lành.
Tự mua thuốc bôi, dùng lại thuốc cũ hoặc thuốc của người lớnCorticoid bôi có thể không phù hợp với tuổi hoặc vùng da của trẻ.Dùng thuốc theo đơn. Hỏi bác sĩ da liễu trước khi dùng lại.
Tắm nóng, tắm lâu, ủ ấm quá kỹ cho trẻ sơ sinhDa mất ẩm, mồ hôi làm ngứa về đêm nặng hơn.Tắm nước ấm trong thời gian ngắn, cho trẻ mặc thoáng và giữ phòng mát.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám da liễu

Dấu hiệu cần khám sớm

  • Nghi bội nhiễm: da chảy dịch vàng, đóng mày vàng, có mủ hoặc đau tăng.
  • Mụn nước tập trung thành chùm, lan nhanh, kèm sốt hoặc trẻ mệt: cần khám trong ngày.
  • Ngứa về đêm khiến trẻ mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng ăn uống, học tập.
  • Đã dưỡng ẩm, chăm sóc đúng cách và đều đặn nhưng da không cải thiện hoặc ngày càng lan rộng.
  • Nghi dị ứng thức ăn: da bùng phát sau khi ăn, kèm nôn, tiêu chảy, sưng môi. Nếu trẻ khó thở, đưa đi cấp cứu ngay.
  • Trẻ đã được bôi thuốc không rõ nguồn gốc, da mỏng, rạn hoặc đổi màu.

Chuẩn bị gì trước buổi khám

Cha mẹ nên mang theo nhật ký da, ảnh chụp vùng da lúc nặng nhất và mọi loại kem, thuốc trẻ đã dùng. Tại Phòng khám, bác sĩ da liễu trực tiếp thăm khám, báo rõ chi phí và số buổi dự kiến trước khi điều trị. Phòng khám ở 980 Trần Hưng Đạo, Phường 7, Quận 5, TP.HCM, mở cửa Thứ 2 – Thứ 7 từ 8:00 đến 18:00 và sáng Chủ nhật từ 8:00 đến 12:00. Cha mẹ có thể đặt lịch bằng cách gọi hoặc nhắn Zalo 0909 543 385.

Thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám.

Câu hỏi thường gặp về viêm da cơ địa ở trẻ em

Viêm da cơ địa ở trẻ em có lây không?

Không lây. Bệnh liên quan đến cơ địa và hàng rào bảo vệ của da, không do vi khuẩn hay virus gây ra. Trẻ vẫn có thể đi học và chơi với bạn bình thường. Riêng khi vùng chàm bị bội nhiễm (chảy dịch vàng, có mủ), cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được xử lý phù hợp.

Viêm da cơ địa ở trẻ em có hết khi lớn lên không?

Nhiều trẻ thuyên giảm dần khi lớn, nhưng không thể biết trước với từng trẻ. Một số trẻ vẫn còn bị ở tuổi đi học hoặc lâu hơn, và da vẫn dễ khô, nhạy cảm. Vì vậy, mục tiêu thực tế là kiểm soát để các đợt bùng phát thưa và nhẹ hơn, tùy cơ địa.

Trẻ bị viêm da cơ địa cần kiêng ăn gì?

Không nên kiêng theo truyền miệng. Chỉ bỏ một loại thực phẩm khi bác sĩ đã đánh giá trẻ có dị ứng thức ăn, ví dụ da bùng phát kèm nôn, tiêu chảy, sưng môi sau khi ăn. Kiêng tràn lan dễ khiến trẻ thiếu chất, trong khi da chưa chắc đã đỡ hơn.

Có nên tắm lá cho trẻ bị viêm da cơ địa không?

Không nên tự ý tắm lá cho trẻ. Nước lá khó kiểm soát thành phần, độ sạch và độ đậm đặc, nên dễ gây kích ứng hoặc bội nhiễm trên vùng da đang trầy xước. Tắm ngắn bằng nước ấm rồi dưỡng ẩm ngay thường là đủ. Nếu muốn dùng lá, cha mẹ hãy hỏi bác sĩ trước.

Mẹo hữu ích

Để tuýp hoặc hũ kem dưỡng ngay cạnh chỗ tắm. Như vậy cha mẹ có thể thoa cho trẻ trong lúc da còn hơi ẩm, không phải chờ lau khô rồi mới đi lấy kem. Lượng kem vừa đủ là khi da trẻ bóng nhẹ. Nếu kem thấm hết rất nhanh và da lại khô ráp, nhiều khả năng cần thoa thêm lần nữa hoặc chuyển sang dạng kem đặc, thuốc mỡ. Hãy ghi lại điều này vào nhật ký da để trao đổi với bác sĩ khi đi khám.

Kết luận

Với trẻ bị chàm thể tạng, ba việc nên làm đều đặn là: nhận biết đúng vùng da hay bị theo độ tuổi, duy trì nếp “tắm ngắn, dưỡng ẩm ngay” kể cả khi da đang ổn, và chỉ dùng thuốc bôi chống viêm theo chỉ định. Nếu trẻ có dấu hiệu bội nhiễm, mất ngủ kéo dài hoặc da không cải thiện dù đã chăm sóc đúng cách, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám da liễu sớm. Cha mẹ có thể đặt lịch khám, nhắn Zalo 0909 543 385 hoặc gọi 0909 543 385. Phòng khám ở 980 Trần Hưng Đạo, Phường 7, Quận 5, TP.HCM; thông tin thêm có tại https://dalieutranthinh.com.

Thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám. Nguồn tham khảo: Eczema types: Atopic dermatitis overview – AAD; Atopic eczema – NHS; Atopic dermatitis – DermNet.

Bài viết do Ban biên tập Da liễu Trần Thịnh Tổng hợp từ tài liệu y khoa được dẫn nguồn trong bài, theo quy trình biên tập của phòng khám. Thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám: hãy đặt lịch để bác sĩ khám và tư vấn trực tiếp. Đặt lịch khám

Cần Bác sĩ khám trực tiếp?

Đặt lịch để Bác sĩ khám và tư vấn đúng cho trường hợp của bạn.