Ngứa về đêm: nguyên nhân thường gặp và cách ngủ ngon hơn

Ngứa về đêm thường nặng hơn ban ngày vì nhiệt độ da tăng, da mất nước nhiều hơn và não ít bị phân tán khi nằm yên. Các nguyên nhân hay gặp là khô da, viêm da cơ địa, sẩn cục, ghẻ và một số bệnh toàn thân như gan, thận. Nếu nhiều người trong nhà cùng ngứa dữ dội vào ban đêm, cần nghĩ đến ghẻ và đi khám sớm.

Ngứa về đêm là một dạng biểu hiện của ngứa kéo dài nói chung. Để hiểu đầy đủ các nhóm nguyên nhân, bạn có thể đọc bài tổng quan ngứa da kéo dài và khi nào cần đi khám. Bài này tập trung vào câu hỏi: vì sao đêm lại ngứa hơn, và làm gì để ngủ ngon hơn.

Vì sao ngứa thường tăng về đêm?

Cơ thể vận hành theo nhịp sinh học ngày – đêm, và nhiều thay đổi về đêm khiến cảm giác ngứa rõ hơn:

• Nhiệt độ da tăng: buổi tối, máu dồn ra ngoại vi để cơ thể toả nhiệt, da ấm hơn và các đầu dây thần kinh ngứa dễ bị kích thích. Chăn dày, phòng nóng càng làm nặng thêm.
• Da mất nước nhiều hơn: lượng nước thoát qua da tăng về đêm, hàng rào da vốn đã yếu ở người khô da, viêm da cơ địa càng dễ “hở”.
• Nội tiết thay đổi: nồng độ cortisol tự nhiên – một hormone có tác dụng chống viêm – thấp nhất vào ban đêm.
• Ít yếu tố phân tán: ban ngày công việc giúp lãng quên cảm giác ngứa; khi nằm yên trong bóng tối, não “chú ý” vào ngứa nhiều hơn.

Hậu quả là vòng xoắn: ngứa làm mất ngủ, thiếu ngủ làm căng thẳng, căng thẳng lại làm ngưỡng ngứa giảm xuống. Nhiều người gãi trong lúc ngủ mà không biết, sáng dậy thấy vết cào xước, dính máu trên ga giường.

Ghẻ: khi cả nhà cùng ngứa ban đêm

Ghẻ là nguyên nhân cần nghĩ đến trước hết khi ngứa về đêm có tính “gia đình”. Bệnh do cái ghẻ đào hang dưới lớp sừng, lây qua tiếp xúc da kề da kéo dài như ngủ chung, chăm sóc trẻ nhỏ, sinh hoạt tập thể.

• Ngứa dữ dội, rõ nhất về đêm.
• Sẩn nhỏ, mụn nước, đường hang mảnh ở kẽ ngón tay, cổ tay, khuỷu, nách, quanh rốn, mông; nam giới có thể có sẩn ở dương vật, bìu; phụ nữ quanh quầng vú.
• Trẻ nhỏ có thể có tổn thương ở lòng bàn tay, bàn chân.
• Người sống cùng có triệu chứng tương tự.

Ở người mắc lần đầu, ngứa có thể chỉ xuất hiện sau vài tuần kể từ khi bị lây, nên người trong nhà chưa ngứa vẫn có thể đã nhiễm. Ghẻ cần chẩn đoán và điều trị đồng thời cho cả gia đình; chi tiết xem bài bệnh ghẻ: dấu hiệu nhận biết và điều trị.

Viêm da cơ địa, sẩn cục và ngứa ban đêm

Viêm da cơ địa

Viêm da cơ địa (chàm thể tạng) đặc trưng bởi da khô, mảng đỏ, dày sần ở nếp khuỷu, khoeo, cổ, mặt; thường có tiền sử bản thân hoặc gia đình bị hen, viêm mũi dị ứng. Ngứa về đêm là than phiền rất phổ biến, ảnh hưởng giấc ngủ của cả trẻ và cha mẹ. Kiểm soát tình trạng viêm bằng thuốc theo chỉ định kết hợp dưỡng ẩm đều đặn thường giúp cải thiện giấc ngủ rõ rệt.

Sẩn cục

Sẩn cục (prurigo nodularis) là những nốt cứng, dày, rất ngứa ở mặt duỗi tay chân, vai, lưng – những nơi tay với tới để gãi. Ngứa thường tăng về đêm và khi căng thẳng. Đây là hậu quả điển hình của vòng xoắn ngứa – gãi kéo dài, cần điều trị kiên trì để cắt vòng xoắn; bạn có thể tham khảo trang điều trị sẩn cục để hiểu về các hướng xử trí.

Các nguyên nhân khác

• Khô da, đặc biệt ở người lớn tuổi, phòng máy lạnh khô.
• Bệnh toàn thân: ứ mật, bệnh thận mạn, bệnh tuyến giáp, bệnh máu — ngứa có thể tăng về đêm dù da không có ban.
• Giun kim: ngứa quanh hậu môn về đêm, hay gặp ở trẻ em.
• Rệp giường, côn trùng: nốt đốt thành hàng ở vùng da hở khi ngủ.
• Mề đay: sẩn phù có thể nổi nhiều vào chiều tối.

Mẹo vệ sinh giấc ngủ cho người hay ngứa

Những biện pháp dưới đây không thay thế điều trị nguyên nhân, nhưng giúp giảm ngứa về đêm và cải thiện giấc ngủ:

1. Giữ phòng ngủ mát: nhiệt độ dễ chịu, thoáng khí; chọn chăn mỏng, ga gối cotton.
2. Tắm nước ấm ngắn buổi tối, sau đó thoa kem dưỡng ẩm ngay khi da còn ẩm. Có thể để kem dưỡng trong ngăn mát tủ lạnh để tăng cảm giác dịu.
3. Cắt ngắn móng tay, đeo găng tay cotton khi ngủ nếu hay gãi vô thức; với trẻ nhỏ, có thể cho mặc áo liền tay áo.
4. Mặc đồ ngủ rộng, mềm, tránh len, vải thô, đồ bó.
5. Tránh rượu bia, đồ uống chứa caffeine buổi tối vì có thể làm giãn mạch, khó ngủ.
6. Giờ ngủ đều đặn, hạn chế điện thoại trước khi ngủ, thư giãn bằng hít thở chậm khi cơn ngứa đến.
7. Chườm mát khăn ẩm lên vùng ngứa thay vì gãi.

Một số thuốc kháng histamin gây buồn ngủ đôi khi được bác sĩ cân nhắc ngắn hạn để hỗ trợ giấc ngủ, nhưng cần thận trọng ở người cao tuổi vì nguy cơ lú lẫn, té ngã, và không phù hợp với mọi loại ngứa. Đừng tự dùng kéo dài. Xem thêm các biện pháp an toàn trong bài cách giảm ngứa da tại nhà.

Khi nào cần đi khám?

• Ngứa về đêm kéo dài trên 2 tuần dù đã dưỡng ẩm, chăm sóc đúng cách.
• Nhiều người trong nhà cùng ngứa, hoặc trẻ nhỏ ngứa và có sẩn ở lòng bàn tay, bàn chân.
• Mất ngủ, ảnh hưởng học tập, công việc, tâm trạng.
• Ngứa toàn thân kèm vàng da, sụt cân, sốt, đổ mồ hôi đêm, nổi hạch.
• Da trầy xước chảy dịch, có mủ, sưng đau – dấu hiệu nhiễm trùng.
• Đã tự bôi nhiều loại kem mà không đỡ hoặc lan rộng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ngứa về đêm có phải chắc chắn bị ghẻ?

Không. Nhiều bệnh ngứa tăng về đêm như viêm da cơ địa, sẩn cục, khô da hay bệnh gan, thận. Tuy nhiên, nếu ngứa dữ dội và nhiều người trong nhà cùng bị thì ghẻ là khả năng cần kiểm tra trước.

Vì sao ban ngày không ngứa mà tối lại ngứa?

Về đêm da ấm hơn, mất nước nhiều hơn, cortisol tự nhiên thấp và bạn ít bị phân tán, nên cùng một mức kích thích nhưng cảm giác ngứa rõ hơn.

Có nên uống thuốc ngủ để bớt gãi?

Không nên tự dùng thuốc ngủ. Cần tìm và điều trị nguyên nhân gây ngứa; nếu mất ngủ kéo dài, bác sĩ sẽ cân nhắc biện pháp hỗ trợ phù hợp với độ tuổi và bệnh nền.

Bật máy lạnh có làm ngứa hơn không?

Phòng mát giúp giảm ngứa, nhưng máy lạnh làm không khí khô. Nên giữ nhiệt độ vừa phải, dưỡng ẩm đầy đủ và có thể dùng máy tạo ẩm.

Đặt lịch khám khi ngứa ảnh hưởng giấc ngủ

Ngứa về đêm kéo dài không chỉ gây khó chịu mà còn làm suy giảm sức khoẻ và chất lượng sống. Bác sĩ Trần Thịnh trực tiếp thăm khám toàn bộ da, soi tìm ghẻ hoặc nấm khi cần và lập kế hoạch kiểm soát ngứa phù hợp. Tìm hiểu thêm ở bài tổng quan nguyên nhân ngứa da kéo dài, hoặc đặt lịch khám để được tư vấn trực tiếp.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – Scabies; Eczema: how to relieve itch and sleep better.
• DermNet – Scabies; Atopic dermatitis; Prurigo nodularis.
• StatPearls (NCBI Bookshelf) – Scabies; Atopic Dermatitis.
• NHS – Itchy skin; Threadworms.