Cách giảm ngứa da tại nhà an toàn: dưỡng ẩm, tắm và thói quen hằng ngày

Cách giảm ngứa da tại nhà an toàn và có cơ sở là phục hồi hàng rào da: tắm nước ấm ngắn, dùng sữa tắm dịu nhẹ, thoa kem dưỡng ẩm ngay sau tắm, chườm mát thay vì gãi, mặc đồ cotton rộng và giữ phòng thoáng mát. Nên tránh tắm nước nóng, xát muối, đắp lá, bôi dầu nóng hay tự dùng kem chứa corticoid. Nếu đã chăm sóc đúng cách 2 tuần mà vẫn ngứa, hãy đi khám để tìm nguyên nhân.

Các biện pháp dưới đây hỗ trợ cho hầu hết các loại ngứa, nhưng không thay thế việc tìm nguyên nhân. Để hiểu vì sao ngứa kéo dài, đọc bài tổng quan ngứa da kéo dài: nguyên nhân và khi nào cần đi khám.

Tắm thế nào để không làm da khô thêm?

Nhiều người nghĩ tắm nước thật nóng, kỳ cọ thật kỹ sẽ đỡ ngứa. Thực tế, nước nóng chỉ làm dịu tức thời, sau đó cuốn trôi lớp lipid bảo vệ khiến da khô và ngứa hơn.

• Nhiệt độ: nước ấm, gần với nhiệt độ cơ thể, không nóng.
• Thời gian: ngắn, khoảng 5–10 phút.
• Sản phẩm: sữa tắm dịu nhẹ, không xà phòng hoặc pH gần với da, không mùi, ít bọt. Tránh xà phòng cục, xà phòng diệt khuẩn dùng hằng ngày.
• Vùng cần làm sạch: tập trung ở nách, bẹn, bàn chân; không cần chà toàn thân bằng xà phòng mỗi ngày nếu da khô.
• Không kỳ cọ bằng bông tắm thô, khăn ráp, đá kỳ.
• Lau khô bằng cách thấm nhẹ, để da còn hơi ẩm.

Một số người thấy dễ chịu khi ngâm nước có bột yến mạch dạng keo (colloidal oatmeal) – đây là thành phần được Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ đề cập trong chăm sóc da ngứa. Sau khi ngâm vẫn cần thoa kem dưỡng ẩm.

Chọn và thoa kem dưỡng ẩm đúng cách

Dưỡng ẩm là nền tảng trong chăm sóc da ngứa, đặc biệt với khô da, viêm da cơ địa, người cao tuổi.

Chọn sản phẩm

• Dạng: kem đặc hoặc thuốc mỡ giữ ẩm tốt hơn lotion lỏng; lotion phù hợp hơn với mùa nóng ẩm hoặc vùng nhiều lông.
• Thành phần có ích: ceramide, glycerin, vaselin (petrolatum), dầu khoáng, urê nồng độ thấp cho da khô dày.
• Nên tránh: hương liệu, tinh dầu, cồn, chất tạo màu ở da đang kích ứng.
• Không cần sản phẩm đắt tiền; quan trọng là phù hợp và dùng đều đặn.

Cách thoa

1. Thoa ngay sau khi tắm, trong vài phút khi da còn ẩm để “khóa” nước.
2. Thoa lượng đủ, theo chiều lông mọc, không chà xát mạnh.
3. Thoa lại ít nhất 2 lần mỗi ngày, nhiều hơn khi da khô, sau khi rửa tay.
4. Nếu đang dùng thuốc bôi theo đơn, hỏi bác sĩ về thứ tự và khoảng cách giữa thuốc và kem dưỡng.

Thử sản phẩm mới trên một vùng nhỏ vài ngày trước khi dùng toàn thân, nhất là nếu da bạn dễ kích ứng.

Cách cắt cơn ngứa không cần gãi

Gãi giúp đỡ ngứa vài giây nhưng làm tổn thương da và kéo dài vòng xoắn ngứa – gãi. Khi cơn ngứa đến, hãy thử:

• Chườm mát: khăn sạch nhúng nước mát vắt ráo, đặt lên vùng ngứa 5–10 phút.
• Kem dưỡng để ngăn mát tủ lạnh, thoa lên chỗ ngứa để cảm giác dịu hơn.
• Vỗ nhẹ, ấn nhẹ lên vùng ngứa thay vì cào.
• Giữ tay bận rộn: nắm bóng mềm, đan tay, làm việc cần đôi tay.
• Cắt ngắn, dũa tròn móng tay; đeo găng tay cotton khi ngủ.
• Sản phẩm làm mát chứa menthol nồng độ thấp hoặc pramoxine có thể giúp ở người lớn; không dùng cho trẻ nhỏ, không bôi lên da trầy xước.

Thuốc kháng histamin có tác dụng rõ với mề đay nhưng ít hiệu quả với nhiều loại ngứa khác; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, nhất là người cao tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ em.

Quần áo, môi trường sống và chế độ sinh hoạt

• Quần áo: cotton, lụa mềm, rộng; tránh len, vải tổng hợp thô, đồ bó. Cắt nhãn mác cọ vào da.
• Giặt giũ: bột giặt không mùi, xả kỹ; hạn chế nước xả vải có hương liệu.
• Môi trường: phòng thoáng mát, tránh nóng bức, đổ mồ hôi nhiều; khi dùng máy lạnh nên giữ nhiệt độ vừa phải và có thể dùng máy tạo ẩm.
• Giấc ngủ: ngủ đủ, đều giờ; xem thêm bài ngứa về đêm nếu ngứa làm bạn mất ngủ.
• Ăn uống: hạn chế rượu bia, đồ cay nóng nếu thấy làm ngứa tăng; không cần kiêng khem quá mức khi chưa có chỉ định.
• Căng thẳng: căng thẳng làm ngưỡng ngứa giảm; hít thở chậm, vận động nhẹ nhàng giúp ích.

Những mẹo dân gian nên tránh

Đặc biệt, tự bôi corticoid nhiều tuần có thể gây mỏng da và che lấp nấm, ghẻ; chi tiết trong bài tác hại của tự bôi corticoid kéo dài.

Khi nào chăm sóc tại nhà là chưa đủ?

• Đã chăm sóc đúng cách 2 tuần mà vẫn ngứa, hoặc ngứa tăng dần.
• Ngứa làm mất ngủ, ảnh hưởng sinh hoạt.
• Nhiều người trong nhà cùng ngứa, nhất là về đêm.
• Ngứa toàn thân kèm sụt cân, sốt, vàng da, mệt mỏi.
• Da chảy dịch, có mủ, sưng đau; xuất hiện bọng nước.
• Sưng môi, mí mắt, khó thở kèm nổi mề đay: đi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp

Bôi kem dưỡng có hết ngứa không?

Với ngứa do khô da, dưỡng ẩm đều đặn thường giảm ngứa rõ. Với ngứa do ghẻ, nấm, bệnh toàn thân, kem dưỡng chỉ hỗ trợ; cần điều trị nguyên nhân.

Có nên dùng phấn rôm hay lotion calamine?

Calamine làm mát tạm thời nhưng có thể làm khô da nếu dùng nhiều. Phấn rôm không phù hợp cho da khô, da chàm. Nên ưu tiên kem dưỡng ẩm.

Tắm mấy lần một ngày là hợp lý?

Thường một lần mỗi ngày là đủ; có thể tráng nước mát thêm khi ra nhiều mồ hôi. Quan trọng là dùng nước ấm, thời gian ngắn và dưỡng ẩm ngay sau tắm.

Đặt lịch khám khi ngứa không cải thiện

Chăm sóc tại nhà đúng cách giúp giảm ngứa đáng kể, nhưng ngứa kéo dài luôn có nguyên nhân cần được tìm ra. Bác sĩ Trần Thịnh trực tiếp thăm khám và hướng dẫn chế độ chăm sóc phù hợp với từng tình trạng da. Nếu gãi lâu ngày đã tạo nốt dày cứng, tham khảo trang điều trị sẩn cục. Đọc thêm bài tổng quan ngứa da kéo dài, hoặc đặt lịch khám.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – How to relieve itchy skin; Dermatologists’ tips for relieving dry skin.
• National Eczema Association – Bathing and moisturizing.
• NHS – Itchy skin: things you can do.
• DermNet – Emollients and moisturisers.