Hạt cơm có lây không? Đường lây và cách phòng lây hạt cơm
Hạt cơm có lây không? Virus HPV lây qua tiếp xúc, đồ dùng chung và tự lây khi gãi, cạy. Môi trường dễ lây, cách phòng trong gia đình và vai trò vắc-xin HPV.
Hạt cơm có lây không? Có. Hạt cơm do virus HPV gây ra và có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với nốt, qua đồ dùng chung như khăn, dép, dao cạo, và tự lây từ nốt này sang vùng da khác trên chính cơ thể khi gãi, cạy, cắn. Tuy vậy, không phải ai tiếp xúc cũng bị: virus cần một vết xước nhỏ để xâm nhập, và khả năng mắc còn phụ thuộc vào sức đề kháng của da mỗi người.
Bài này đi sâu vào đường lây và cách phòng hạt cơm trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu bạn cần phân biệt hạt cơm với u mềm lây và các bệnh da khác, hãy xem bài tổng quan hạt cơm và u mềm lây.
Virus HPV gây hạt cơm lây như thế nào?
HPV (Human papillomavirus) là một nhóm virus lớn, gồm nhiều type khác nhau. Các type gây hạt cơm ở tay, chân, mặt thường khác với các type gây sùi mào gà ở vùng sinh dục. Virus HPV chỉ nhiễm vào tế bào ở lớp thượng bì của da và niêm mạc, không đi vào máu.
Quá trình lây thường diễn ra như sau:
- Virus có trong các tế bào sừng bong ra từ bề mặt nốt hạt cơm.
- Da người khác tiếp xúc với nốt hoặc với bề mặt có dính tế bào chứa virus.
- Virus đi vào qua các vết nứt, xước rất nhỏ, thường không nhìn thấy bằng mắt.
- Sau thời gian ủ bệnh từ vài tuần đến vài tháng, nốt hạt cơm mới xuất hiện.
Vì thời gian ủ bệnh dài, người bệnh thường không biết mình bị lây từ đâu, và có thể đã lây cho người khác trước khi nốt lộ rõ. Virus HPV cũng khá bền ở môi trường ẩm, nên sàn nhà tắm, sàn hồ bơi là nơi dễ lây.
Lây sang người khác và tự lây trên cơ thể
Lây sang người khác
- Tiếp xúc trực tiếp: bắt tay, nắm tay, chơi đùa với người có nốt ở tay, nhất là khi da tay bị trầy xước.
- Đồ dùng chung: khăn tắm, khăn mặt, dép, giày, tất, dao cạo, dụng cụ cắt móng, bông tắm.
- Nghề nghiệp: người thường xuyên tiếp xúc với thịt sống, cá, làm việc tay ướt có thể dễ bị hạt cơm ở tay hơn do da hay trầy xước và ẩm ướt.
Tự lây trên cơ thể
Đây là cách lây rất hay gặp nhưng ít được để ý. Khi gãi, cạy, cắn hoặc gọt nốt, virus theo móng tay, dụng cụ sang vùng da khác. Một số ví dụ:
- Trẻ cắn hạt cơm ở ngón tay, làm nốt lan sang các ngón khác và quanh môi.
- Người có hạt cơm phẳng ở mặt cạo râu, khiến nốt mới xếp thành hàng theo đường dao cạo.
- Tự gọt hạt cơm lòng bàn chân bằng dao lam rồi dùng chính dụng cụ đó cho vùng da khác.
Ai dễ bị lây hơn?
- Trẻ em và thanh thiếu niên, vì chưa có miễn dịch với nhiều type HPV và hay tiếp xúc gần.
- Người có da bị tổn thương: viêm da cơ địa, chàm tay, da nứt nẻ, hay cắn móng.
- Người suy giảm miễn dịch, như đang dùng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng: hạt cơm có thể nhiều, lan rộng và khó điều trị hơn.
Môi trường dễ lây: hồ bơi, phòng tắm chung
Hạt cơm lòng bàn chân hay liên quan đến các nơi ẩm ướt, nhiều người đi chân trần:
- Sàn quanh hồ bơi, phòng tắm và phòng thay đồ ở hồ bơi, phòng tập, ký túc xá.
- Nhà tắm chung trong gia đình nhiều người.
- Các phòng tập võ, yoga, nơi tập chân trần trên thảm.
Da lòng bàn chân ngâm nước lâu sẽ mềm, dễ trầy, tạo điều kiện cho virus xâm nhập. Mang dép riêng ở những nơi này và giữ bàn chân khô là cách phòng đơn giản. Nếu bạn đang băn khoăn nốt ở chân là hạt cơm hay mắt cá, bài hạt cơm lòng bàn chân hay mắt cá chân có bảng phân biệt chi tiết.
Biện pháp phòng lây hạt cơm trong gia đình
| Việc cần làm | Lý do |
|---|---|
| Không gãi, cạy, cắn, gọt nốt | Hạn chế tự lây sang vùng da khác và giảm nguy cơ nhiễm trùng |
| Che nốt bằng băng dán khi tiếp xúc gần, chơi thể thao, đi bơi | Giảm tiếp xúc trực tiếp với người khác |
| Rửa tay sau khi chạm vào nốt hoặc bôi thuốc | Loại bỏ virus bám trên tay |
| Mỗi người dùng khăn, dép, tất, dao cạo, kềm cắt móng riêng | Tránh lây gián tiếp qua đồ dùng |
| Mang dép trong nhà tắm chung, hồ bơi, phòng thay đồ | Phòng hạt cơm lòng bàn chân |
| Giữ da khô, dưỡng ẩm da nứt nẻ, điều trị chàm tay | Giảm “cửa vào” cho virus |
| Không cạo, wax lông qua vùng có nốt | Tránh lan nốt theo đường cạo |
Điều trị sớm khi mới có ít nốt cũng là một cách giảm nguồn lây trong gia đình. Tại phòng khám, Bác sĩ Trần Thịnh trực tiếp khám và có thể loại bỏ tổn thương bằng Laser CO2 siêu xung sau khi gây tê tại chỗ; chi tiết xem tại trang điều trị hạt cơm bằng Laser CO2. Sau điều trị, nốt mới vẫn có thể xuất hiện do virus đang ủ bệnh, nên các biện pháp phòng lây vẫn cần duy trì.
Trẻ bị hạt cơm thường không cần nghỉ học. Chỉ cần che nốt, nhắc trẻ không cắn, cạy và dùng đồ cá nhân riêng.
Vắc-xin HPV có phòng hạt cơm không?
Đây là câu hỏi rất nhiều phụ huynh đặt ra. Câu trả lời ngắn gọn: vắc-xin HPV không được khuyến cáo để phòng hạt cơm thông thường ở tay, chân, mặt.
- Các vắc-xin HPV hiện có được thiết kế để phòng một số type HPV gây sùi mào gà và các ung thư liên quan HPV như ung thư cổ tử cung, hậu môn, hầu họng.
- Hạt cơm ở da thường do các type HPV khác, không nằm trong thành phần vắc-xin.
- Một vài báo cáo ca bệnh ghi nhận hạt cơm cải thiện sau tiêm vắc-xin, nhưng bằng chứng còn hạn chế, chưa đủ để trở thành chỉ định.
Dù vậy, vắc-xin HPV vẫn rất có giá trị trong phòng sùi mào gà và ung thư liên quan HPV, nên được tiêm theo khuyến cáo hiện hành và tư vấn của bác sĩ. Nếu bạn lo lắng về nốt sần ở vùng sinh dục, hãy đọc bài nốt sần vùng kín là gì.
Khi nào nên đi khám?
- Nốt lan nhanh hoặc nhiều người trong gia đình cùng bị.
- Nốt ở mặt, quanh móng, lòng bàn chân gây đau, hoặc ở vùng sinh dục, hậu môn.
- Không chắc nốt có phải hạt cơm hay không.
- Người đái tháo đường, suy giảm miễn dịch có nốt ở tay chân.
- Nốt chảy máu, đổi màu, loét, hoặc to nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Hạt cơm có lây qua đường máu không?
Không. Virus gây hạt cơm chỉ sống ở lớp ngoài của da, lây qua tiếp xúc da với nốt hoặc với đồ dùng có dính virus, không lây qua đường máu, đường hô hấp hay ăn uống chung.
Hạt cơm ở tay có lây xuống vùng kín không?
Có thể gặp nhưng ít. Sùi mào gà ở người lớn chủ yếu lây qua quan hệ tình dục và thường do các type HPV khác. Mọi nốt sần ở vùng sinh dục nên được bác sĩ khám, không tự điều trị như hạt cơm thông thường.
Đã điều trị hết nốt thì còn lây không?
Khi nốt đã được loại bỏ và da lành, nguy cơ lây giảm nhiều. Tuy nhiên, virus có thể vẫn còn ở vùng da quanh nốt và nốt mới có thể mọc sau thời gian ủ bệnh, nên vẫn cần tái khám và duy trì phòng lây.
Tài liệu tham khảo
- American Academy of Dermatology (AAD). Warts: who gets and causes; Warts: tips for managing.
- NHS (Vương quốc Anh). Warts and verrucas.
- World Health Organization (WHO). Human papillomavirus and cancer (fact sheet).
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu, ban hành kèm Quyết định số 75/QĐ-BYT ngày 13/01/2015 (mục Hạt cơm).
Hạt cơm có lây, nhưng có thể phòng được bằng những thói quen đơn giản: không cạy nốt, dùng đồ riêng, mang dép ở nơi công cộng và điều trị sớm. Để hiểu thêm về các bệnh da do virus khác, mời bạn đọc bài bệnh da do virus: hạt cơm và u mềm lây. Nếu bạn hoặc người thân có nốt nghi hạt cơm, Bác sĩ Trần Thịnh sẽ trực tiếp thăm khám và hướng dẫn cách điều trị, phòng lây cho cả gia đình. Hãy đặt lịch khám để chủ động thời gian.
