Hạt cơm lòng bàn chân hay mắt cá chân? Cách phân biệt và xử lý

Hạt cơm lòng bàn chân do virus HPV gây ra và có thể lây, còn “mắt cá chân” (chai có nhân) chỉ là vùng da dày lên do bị đè ép, cọ xát lâu ngày và không lây. Cách phân biệt nhanh nhất: hạt cơm làm đứt đoạn các đường vân da và thường có chấm đen li ti khi gọt lớp sừng, trong khi mắt cá giữ nguyên vân da và có một nhân sừng trong, cứng ở giữa. Hai bệnh xử lý khác nhau, nên cần xác định đúng trước khi điều trị.

Hạt cơm lòng bàn chân là một thể của bệnh da do virus HPV; bạn có thể xem bức tranh chung về các thể hạt cơm và u mềm lây trong bài bệnh da do virus: hạt cơm và u mềm lây.

Hạt cơm lòng bàn chân là gì?

Hạt cơm lòng bàn chân (mụn cóc gan bàn chân) xảy ra khi virus HPV xâm nhập qua các vết nứt, xước rất nhỏ ở da bàn chân. Môi trường ẩm như sàn hồ bơi, phòng tắm, phòng thay đồ chung là nơi dễ nhiễm. Vì lòng bàn chân chịu sức nặng cơ thể, nốt không nhô lên như hạt cơm ở tay mà bị ép phẳng, lún vào trong, xung quanh là một vòng sừng dày.

Đặc điểm thường gặp:

• Nốt sần, bề mặt thô ráp, màu vàng xám hoặc màu da, có thể ở bất kỳ vị trí nào của lòng bàn chân, kể cả vùng không chịu lực.
• Có thể chỉ một nốt, hoặc nhiều nốt nhỏ tụ lại thành mảng (hạt cơm thể khảm).
• Gây đau khi đi lại, nhất là khi bóp hai bên nốt.
• Có thể lây sang vùng da khác của bàn chân hoặc sang người dùng chung dép, khăn.

Mắt cá chân (chai chân) là gì?

Trong dân gian, “mắt cá chân” thường dùng để chỉ chai có nhân (cục chai, nốt chai) chứ không phải mắt cá xương ở cổ chân. Đây là phản ứng bảo vệ của da: khi một điểm bị đè ép hoặc cọ xát lặp lại, lớp sừng dày lên và tạo thành một nhân sừng hình nón đâm vào trong, gây đau như có sỏi trong giày.

Mắt cá thường nằm đúng ở điểm chịu lực: dưới các đầu xương bàn chân, gót, mặt ngoài ngón út, hoặc giữa các ngón. Nguyên nhân hay gặp là giày chật, giày cao gót, dáng đi bất thường, biến dạng ngón chân như ngón cái vẹo, hoặc đứng, đi bộ nhiều. Mắt cá không do virus và không lây, nhưng sẽ tái lại nếu nguyên nhân đè ép không được giải quyết.

Dấu hiệu phân biệt hạt cơm lòng bàn chân và mắt cá

Các dấu hiệu này chỉ để tham khảo; hai bệnh có thể cùng có ở một người, và hạt cơm lâu ngày cũng có lớp chai dày phủ trên. Không nên tự gọt sâu để “kiểm tra chấm đen”. Bác sĩ da liễu thường dùng kính soi da để thấy rõ cấu trúc mao mạch và vân da mà không cần gây tổn thương.

Ngoài ra, một số tổn thương khác ở lòng bàn chân cũng có thể bị nhầm, như nốt sắc tố, u ở bàn chân, hoặc hiếm hơn là ung thư da vùng đầu chi. Một nốt đổi màu, có vệt nâu đen, chảy máu, loét hoặc to dần dù đã điều trị cần được bác sĩ khám sớm.

Vì sao không nên tự gọt, tự đốt?

Tự gọt nốt bằng dao lam hay bôi thuốc đốt mụn cóc mua ngoài có nhiều rủi ro:

• Nhiễm trùng: bàn chân là vùng dễ bẩn, ẩm; vết gọt sâu có thể sưng, mưng mủ.
• Lây lan: nếu là hạt cơm, dụng cụ gọt và vết thương hở có thể mang virus sang vùng da lành, tạo thêm nốt mới.
• Bỏng hóa chất, sẹo: thuốc đốt mua ngoài thường chứa axit mạnh, dễ ăn lan sang da lành; sẹo ở lòng bàn chân có thể gây đau khi đi lại lâu dài.
• Chữa sai bệnh: mắt cá cần giảm đè ép chứ không cần “đốt virus”; hạt cơm thì gọt lớp chai bên ngoài không loại bỏ được virus.

Xem thêm bài có nên tự đốt hạt cơm tại nhà.

Xử lý hạt cơm lòng bàn chân và mắt cá khác nhau thế nào?

Với mắt cá (chai có nhân)

• Thay giày vừa vặn, mũi giày rộng, đế êm; hạn chế giày cao gót.
• Dùng miếng lót, đệm silicon giảm áp lực tại điểm chai theo tư vấn.
• Bác sĩ có thể gọt lớp sừng và lấy nhân để giảm đau; có thể kết hợp thuốc làm mềm sừng theo chỉ định.

Với hạt cơm lòng bàn chân

Hạt cơm có thể tự khỏi, nhưng ở lòng bàn chân thường kéo dài và gây đau khi đi lại. Tùy kích thước, số lượng và độ sâu, bác sĩ có thể chọn thuốc bôi làm bong sừng theo chỉ định, áp lạnh bằng nitơ lỏng (thường cần nhiều lần) hoặc Laser CO2 siêu xung để loại bỏ tổn thương. Thủ thuật được thực hiện sau khi ủ tê hoặc gây tê tại chỗ. Vùng lòng bàn chân chịu lực nên thường lành lâu hơn các vị trí khác, trong khoảng 1–2 tuần hoặc hơn tùy độ sâu, và cần hạn chế đi lại nhiều trong vài ngày đầu. Chi tiết quy trình xem tại trang điều trị hạt cơm bằng Laser CO2.

Dù dùng phương pháp nào, hạt cơm vẫn có khả năng tái phát vì virus có thể còn ở vùng da quanh nốt. Để hạn chế lây cho người khác trong gia đình, tham khảo bài hạt cơm có lây không.

Lưu ý ở người đái tháo đường

Người bệnh đái tháo đường, nhất là khi đã có tê bì bàn chân hoặc bệnh mạch máu ngoại biên, cần đặc biệt thận trọng với mọi nốt ở bàn chân:

• Không tự gọt, tự cắt, tự đốt hay dùng miếng dán, thuốc chứa axit khi chưa có ý kiến bác sĩ. Vết thương nhỏ ở bàn chân có thể tiến triển thành loét, nhiễm trùng khó lành.
• Kiểm tra bàn chân hằng ngày, kể cả kẽ ngón và gót.
• Mang giày vừa, tất sạch, không đi chân trần.
• Báo cho bác sĩ da liễu biết mình bị đái tháo đường để được lựa chọn phương pháp và cách chăm sóc vết thương phù hợp; phối hợp với bác sĩ nội tiết khi cần.

Khi nào nên đi khám?

• Không phân biệt được nốt ở chân là hạt cơm hay mắt cá.
• Nốt gây đau, ảnh hưởng đi lại, hoặc nhiều nốt lan dần.
• Đã tự điều trị nhưng không đỡ, hoặc nốt sưng đỏ, chảy mủ sau khi tự gọt, tự đốt.
• Nốt đổi màu, có vệt sắc tố, chảy máu, loét hoặc to nhanh.
• Bạn bị đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc tuần hoàn bàn chân kém.

Câu hỏi thường gặp

Hạt cơm lòng bàn chân có tự khỏi không?

Có thể tự khỏi, nhất là ở trẻ em, nhưng thường mất nhiều tháng đến vài năm. Trong thời gian đó nốt có thể to ra, nhân thêm và lây sang người khác, nên nếu đau hoặc lan, bạn nên đi khám.

Mắt cá chân có phải do virus không?

Không. Mắt cá (chai có nhân) là da dày lên do đè ép, cọ xát. Nó không lây, nhưng sẽ tái lại nếu vẫn đi giày chật hoặc có điểm tì đè bất thường.

Laser CO2 hạt cơm lòng bàn chân bao lâu thì đi lại bình thường?

Thời gian phụ thuộc kích thước, độ sâu và số nốt. Vùng lòng bàn chân thường lành chậm hơn tay; bác sĩ sẽ hướng dẫn mức độ đi lại, cách băng và lịch tái khám cụ thể sau thủ thuật.

Có nên dùng miếng dán trị mắt cá mua ở hiệu thuốc?

Nhiều miếng dán chứa axit làm bong sừng, có thể gây bỏng da lành nếu dán sai chỗ hoặc quá lâu. Người đái tháo đường, tuần hoàn kém hoặc da bàn chân mỏng không nên tự dùng; tốt hơn là hỏi ý kiến bác sĩ trước.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD). Warts: diagnosis and treatment.
• NHS (Vương quốc Anh). Warts and verrucas; Corns and calluses.
• British Association of Dermatologists (BAD). Patient information leaflet: Viral warts.
• International Working Group on the Diabetic Foot (IWGDF). Guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (2023): phòng ngừa loét bàn chân.

Phân biệt đúng hạt cơm lòng bàn chân với mắt cá giúp bạn tránh điều trị sai và hạn chế lây lan. Để tìm hiểu các thể hạt cơm khác và u mềm lây, mời bạn đọc bài tổng quan hạt cơm và u mềm lây. Nếu nốt ở chân gây đau hoặc bạn chưa chắc đó là gì, Bác sĩ Trần Thịnh sẽ trực tiếp thăm khám, soi da và tư vấn hướng xử lý. Bạn có thể đặt lịch khám trước để chủ động thời gian.