Chống nắng cho người làm việc ngoài trời: hướng dẫn thực tế
Chống nắng khi làm việc ngoài trời: chọn mũ, áo, găng tay, kính; kem chịu mồ hôi và cách bôi lại trong ca làm; theo dõi chỉ số UV và khám da định kỳ.
Chống nắng khi làm việc ngoài trời hiệu quả cần kết hợp ba lớp: che chắn bằng mũ rộng vành, áo dài tay, khẩu trang, găng tay, kính râm; kem chống nắng phổ rộng, chịu nước, SPF 30 trở lên, bôi lại khoảng mỗi 2 giờ; và sắp xếp công việc để tránh phần nắng gắt nhất trong ngày khi có thể. Người làm việc ngoài trời lâu năm cũng nên tự kiểm tra da hằng tháng và khám da liễu khi có tổn thương bất thường.
Người làm ngoài trời đối mặt nguy cơ gì?
Nông dân, ngư dân, công nhân xây dựng, tài xế, shipper, bảo vệ, người bán hàng rong, vận động viên… nhận lượng tia UV lớn hơn nhiều so với người làm việc trong nhà. Ở Việt Nam, chỉ số UV vào buổi trưa nhiều ngày trong năm ở mức cao đến rất cao. Tia UV tích luỹ theo năm tháng có thể gây:
- Cháy nắng, sạm da, đốm nâu, nám đậm hơn.
- Lão hoá sớm: da dày, nhăn thô, nhất là gáy, mặt, mu tay.
- Dày sừng ánh nắng: mảng thô ráp có vảy, là tổn thương tiền ung thư.
- Ung thư da, đặc biệt ung thư biểu mô tế bào đáy và tế bào vảy ở mặt, tai, môi dưới, mu tay.
- Tổn thương mắt như mộng thịt, đục thuỷ tinh thể khi không đeo kính.
Những hậu quả này được trình bày đầy đủ trong bài tổng quan tổn thương da do ánh nắng. Một số thuốc (như vài loại kháng sinh, thuốc lợi tiểu, thuốc trị mụn nhóm retinoid) làm da nhạy cảm ánh sáng hơn; nếu đang dùng thuốc dài ngày, hãy hỏi bác sĩ.
Che chắn bằng mũ, áo, khẩu trang, găng tay
Với người phải ở ngoài trời nhiều giờ, che chắn bằng vật dụng thường hiệu quả và bền hơn kem chống nắng, vì không bị trôi theo mồ hôi.
| Vật dụng | Cách chọn | Vùng được bảo vệ |
|---|---|---|
| Mũ | Vành rộng khoảng 7,5 cm trở lên, hoặc mũ lưỡi trai có vải che gáy; nón lá cũng che tốt phần lớn mặt | Mặt, tai, gáy, da đầu |
| Áo | Dài tay, cổ cao, vải dệt dày, màu sẫm hoặc có nhãn UPF; vải thoáng để tránh nóng | Cổ, ngực, cánh tay |
| Khẩu trang, khăn che mặt | Vải dày, che kín má và mũi; thay khi ướt mồ hôi | Mặt dưới, cằm |
| Găng tay | Che kín mu tay, đặc biệt khi lái xe máy | Mu tay, ngón tay |
| Kính râm | Có ghi chống UV (UV400, chặn gần như toàn bộ tia UV), ôm sát mặt | Mắt, mí mắt |
Áo vải mỏng, sáng màu, đặc biệt khi ướt, cho UV xuyên qua nhiều hơn bạn nghĩ. Áo có nhãn UPF 50+ cho mức bảo vệ ổn định hơn. Đừng quên mu bàn chân nếu đi dép cả ngày.
Kem chống nắng chịu mồ hôi và cách bôi lại
Chọn kem
- Phổ rộng (UVA và UVB), SPF 30 trở lên, nhiều người làm ngoài trời nên chọn SPF 50.
- Ghi chịu nước (water resistant) 80 phút nếu ra nhiều mồ hôi hoặc làm việc dưới nước.
- Dạng thỏi (stick) tiện cho mặt, tai, quanh mắt, ít chảy vào mắt khi ra mồ hôi.
- Son dưỡng có SPF cho môi.
Bôi và bôi lại trong ca làm việc
- Bôi đủ lượng trước khi ra ngoài khoảng 15–30 phút, gồm mặt, tai, cổ, gáy, mu tay.
- Đặt lịch bôi lại vào giờ nghỉ, khoảng mỗi 2 giờ. Bỏ một tuýp nhỏ trong túi áo hoặc cốp xe (tránh nơi quá nóng).
- Trước khi bôi lại, lau khô mồ hôi bằng khăn sạch bằng cách thấm nhẹ.
- Bôi lại ngay sau khi rửa mặt, lau mặt hoặc xuống nước.
Phần lớn mọi người bôi quá mỏng; xem cách ước lượng trong bài bôi kem chống nắng bao nhiêu là đủ.
Theo dõi chỉ số UV hằng ngày
Chỉ số UV (UV Index) do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề xuất cho biết cường độ tia cực tím trong ngày. Nhiều ứng dụng thời tiết trên điện thoại có hiển thị chỉ số này.
| Chỉ số UV | Mức độ | Gợi ý |
|---|---|---|
| 0–2 | Thấp | Bảo vệ cơ bản nếu ở ngoài lâu |
| 3–5 | Trung bình | Cần chống nắng: mũ, áo, kem, tìm bóng râm buổi trưa |
| 6–7 | Cao | Chống nắng đầy đủ, hạn chế ở ngoài giữa trưa |
| 8–10 | Rất cao | Che chắn tối đa, tránh nắng giữa trưa nếu có thể |
| 11 trở lên | Cực kỳ cao | Hạn chế tối đa thời gian dưới nắng trực tiếp |
Mẹo đơn giản khi không có ứng dụng: nếu bóng của bạn ngắn hơn chiều cao cơ thể, tia UV đang mạnh. Nếu được, hãy sắp xếp việc nặng ngoài trời vào sáng sớm hoặc chiều muộn, tận dụng bóng râm, che bạt khi làm việc tại chỗ. Mặt nước, cát, nền bê tông sáng phản chiếu thêm UV, nên vẫn cần chống nắng khi đứng trong bóng râm gần những bề mặt này.
Làm việc dưới nắng nóng còn có nguy cơ say nắng, mất nước. Uống nước đều, nghỉ ngơi trong bóng mát và chú ý các dấu hiệu chóng mặt, buồn nôn, đau đầu.
Khám da định kỳ: khi nào và vì sao?
Người làm việc ngoài trời lâu năm có nguy cơ dày sừng ánh nắng và ung thư da cao hơn. Phát hiện sớm giúp điều trị đơn giản hơn. Gợi ý:
- Tự kiểm tra da khoảng mỗi tháng một lần, chú ý mặt, vành tai, môi dưới, da đầu, gáy, mu tay. Xem hướng dẫn trong bài dấu hiệu ung thư da và cách tự kiểm tra.
- Khám da liễu khi có tổn thương nghi ngờ, và khám định kỳ theo lịch bác sĩ đề nghị nếu bạn từng bị dày sừng ánh nắng hoặc ung thư da.
- Mảng thô ráp có vảy tái đi tái lại ở vùng phơi nắng có thể là dày sừng ánh nắng, cần được khám và điều trị; xem trang điều trị dày sừng ánh nắng.
Khi nào nên đi khám?
Hãy đi khám sớm khi có mảng thô ráp, có vảy không hết ở mặt, tai, mu tay; vết loét ở môi hoặc da không lành sau khoảng 3–4 tuần; nốt bóng hoặc nốt cứng lớn dần, dễ chảy máu; nốt ruồi thay đổi về kích thước, màu sắc; hoặc cháy nắng phồng rộp diện rộng kèm sốt, mệt.
Câu hỏi thường gặp
Mặc áo chống nắng rồi có cần bôi kem không?
Vùng được áo che kín thì không cần. Kem vẫn cần cho những vùng hở như mặt, tai, cổ, mu tay, mu chân.
Da đã đen sạm vì nắng có cần chống nắng nữa không?
Có. Da rám nắng chỉ bảo vệ rất ít, trong khi tổn thương do UV vẫn tiếp tục tích luỹ, làm tăng nguy cơ lão hoá và ung thư da.
Làm việc ngoài trời có nên bổ sung vitamin D?
Người làm ngoài trời thường ít thiếu vitamin D. Nếu lo lắng, hãy hỏi bác sĩ để kiểm tra thay vì bỏ chống nắng.
Chống nắng đều đặn là cách thiết thực để giảm tổn thương da do ánh nắng ở người phải làm việc ngoài trời. Bác sĩ Trần Thịnh trực tiếp thăm khám, soi da vùng phơi nắng và tư vấn theo dõi phù hợp với công việc của bạn; hãy đặt lịch khám khi có tổn thương nghi ngờ. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế khám và chẩn đoán trực tiếp.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization (WHO) – Global Solar UV Index: A Practical Guide (2002).
- Cancer Council Australia – Sun protection for outdoor workers; Choosing hats and clothing.
- American Academy of Dermatology (AAD) – How to prevent skin cancer; Sunscreen FAQs.
- NHS – Sunscreen and sun safety.
