Hạt cơm quanh móng tay: vì sao khó điều trị và cách phòng

Hạt cơm quanh móng là những nốt sần sùi do virus HPV mọc ở nếp da quanh móng tay, móng chân, đôi khi lan xuống dưới bản móng. Đây là thể hạt cơm khó điều trị hơn các vị trí khác vì nốt nằm sát vùng sinh móng, thường liên quan thói quen cắn móng, xé xước măng rô, và dễ tái phát khi thói quen đó vẫn còn. Điều trị cần cân nhắc kỹ để vừa loại bỏ nốt vừa hạn chế tổn thương móng.

Hạt cơm quanh móng là một thể của bệnh da do virus HPV, cùng nhóm với hạt cơm thường, hạt cơm phẳng và hạt cơm lòng bàn chân. Bạn có thể xem bức tranh chung trong bài hạt cơm và u mềm lây.

Đặc điểm hạt cơm quanh móng

• Nốt sần sùi, thô ráp, màu da hoặc xám nâu, mọc ở nếp móng hai bên hoặc nếp móng phía gốc.
• Có thể một nốt hoặc nhiều nốt liền nhau, bao quanh một phần móng.
• Nốt có thể lan xuống dưới bờ tự do của móng (hạt cơm dưới móng), đẩy bản móng lên.
• Bề mặt có thể nứt nẻ, rỉ máu, đau khi cầm nắm, bấm điện thoại hoặc va chạm.
• Hay gặp ở ngón tay của trẻ em, thanh thiếu niên, người làm việc tay ướt thường xuyên.

Không phải nốt nào quanh móng cũng là hạt cơm. Viêm quanh móng, u cuộn mạch, u nhầy, nấm móng hoặc ở người lớn tuổi là ung thư biểu mô tế bào vảy tại chỗ cũng có thể biểu hiện quanh móng. Vì vậy, một nốt kéo dài, không điển hình nên được bác sĩ da liễu khám.

Liên quan giữa cắn móng, xước măng rô và hạt cơm

Virus HPV cần một “cửa vào” là vết xước nhỏ trên da. Vùng quanh móng có rất nhiều cửa vào như vậy:

• Cắn móng tay, gặm da quanh móng: tạo vết xước liên tục, đồng thời có thể đưa virus từ nốt ở ngón này sang ngón khác, và sang môi, miệng.
• Xé, giật xước măng rô (da xước quanh móng): để lại vết rách nhỏ, dễ nhiễm virus và vi khuẩn.
• Cắt da quanh móng khi làm móng: làm mất lớp da bảo vệ ở nếp móng; dụng cụ dùng chung không được làm sạch đúng cách có thể là nguồn lây.
• Tay thường xuyên ướt: rửa bát, giặt đồ, làm nghề tiếp xúc nước khiến da quanh móng mềm, dễ nứt.

Trẻ có thói quen cắn móng hoặc mút ngón tay vì vậy hay bị hạt cơm quanh móng và thường bị nhiều ngón cùng lúc. Cơ chế lây và tự lây trên cơ thể được giải thích kỹ hơn trong bài hạt cơm có lây không.

Hạt cơm quanh móng ảnh hưởng đến móng thế nào?

Móng được tạo ra từ vùng chất nền móng nằm dưới nếp da phía gốc móng. Khi hạt cơm phát triển gần vùng này hoặc lan xuống dưới móng, có thể gặp:

• Bản móng bị đẩy lên, tách khỏi giường móng (bong móng).
• Móng mọc lồi lõm, có rãnh, biến dạng.
• Nứt nẻ, viêm, nhiễm trùng thứ phát quanh móng.
• Đau khi cầm nắm hoặc khi bị va chạm.

Phần lớn thay đổi ở móng có thể cải thiện sau khi nốt được xử lý và móng mọc lại, nhưng điều này cần thời gian vì móng tay mọc khá chậm, móng chân còn chậm hơn. Nếu chất nền móng bị tổn thương sâu, do bệnh hoặc do điều trị quá mạnh, móng có thể biến dạng lâu dài. Đây là lý do việc tự cắt, tự đốt quanh móng đặc biệt không nên làm (xem thêm bài có nên tự đốt hạt cơm tại nhà).

Vì sao hạt cơm quanh móng khó điều trị và dễ tái phát?

• Vị trí đặc biệt: nốt có thể ẩn dưới nếp móng hoặc dưới bản móng, khó tiếp cận toàn bộ tổn thương.
• Phải cân bằng giữa loại bỏ và bảo vệ móng: điều trị quá nông dễ sót, quá sâu có nguy cơ ảnh hưởng chất nền móng.
• Vùng nhạy cảm: đầu ngón có nhiều đầu dây thần kinh nên các thủ thuật thường đau hơn, cần vô cảm tốt.
• Thói quen cắn móng chưa bỏ: virus tiếp tục được đưa sang vùng da mới và các vết xước mới liên tục xuất hiện.
• Virus còn ở vùng da quanh nốt: nốt mới có thể mọc sau thời gian ủ bệnh, dù nốt cũ đã được loại bỏ.

Các hướng điều trị hạt cơm quanh móng

Bác sĩ chọn phương pháp dựa trên số lượng nốt, độ lan xuống dưới móng, tuổi của người bệnh và các lần điều trị trước. Một số lựa chọn thường được cân nhắc:

• Thuốc bôi làm bong sừng theo chỉ định: cần bảo vệ da lành quanh nốt; thời gian điều trị kéo dài nhiều tuần.
• Áp lạnh bằng nitơ lỏng: thường cần nhiều lần; vùng quanh móng có thể đau, phồng rộp và cần thận trọng để không ảnh hưởng chất nền móng.
• Laser CO2 siêu xung: bốc bay tổn thương có kiểm soát độ sâu, phù hợp với nốt dai dẳng hoặc đã điều trị bằng cách khác không đáp ứng. Thủ thuật thực hiện sau khi gây tê tại chỗ; vùng quanh móng thường nhạy cảm và có thể lành lâu hơn, khoảng 1–2 tuần hoặc hơn tùy độ sâu. Khi nốt lan xuống dưới móng, bác sĩ có thể cần cắt bớt phần móng che phủ để tiếp cận.
• Các biện pháp khác cho trường hợp dai dẳng, như tiêm thuốc vào nốt hoặc liệu pháp kích thích miễn dịch tại chỗ, do bác sĩ cân nhắc theo từng trường hợp vì có tác dụng phụ riêng.

Quy trình Laser CO2, cách chăm sóc vết thương và lịch tái khám được trình bày tại trang điều trị hạt cơm bằng Laser CO2. Dù chọn cách nào, hạt cơm quanh móng vẫn có khả năng tái phát; tái khám đúng hẹn giúp phát hiện và xử lý nốt mới khi còn nhỏ.

Phòng ngừa hạt cơm quanh móng cho trẻ hay cắn móng

1. Giúp trẻ bỏ thói quen cắn móng: tìm hiểu lúc nào trẻ hay cắn (khi căng thẳng, xem màn hình, buồn chán), nhẹ nhàng nhắc nhở, khen khi trẻ kiểm soát được. Có thể cho tay trẻ bận rộn bằng đồ chơi bóp, đất nặn.
2. Cắt móng ngắn, gọn, giũa mịn bờ móng để trẻ ít có cạnh để cắn.
3. Không xé xước măng rô: dùng kềm sạch cắt sát gốc, sau đó dưỡng ẩm.
4. Dưỡng ẩm da quanh móng hằng ngày, nhất là sau khi rửa tay, để da không khô, nứt.
5. Dụng cụ cắt móng riêng cho từng người, rửa sạch sau khi dùng.
6. Che nốt bằng băng dán nếu trẻ đang có hạt cơm, để hạn chế cắn vào nốt và lây sang ngón khác, sang môi.

Với người lớn làm việc tay ướt, nên mang găng tay khi rửa bát, giặt giũ, và hạn chế cắt da quanh móng khi làm móng. Nếu có thói quen cắn móng kéo dài kèm lo âu, có thể trao đổi thêm với bác sĩ để được hỗ trợ.

Khi nào nên đi khám?

• Nốt quanh móng gây đau, chảy máu, hoặc làm móng bong, biến dạng.
• Nốt lan xuống dưới móng hoặc nhiều ngón cùng bị.
• Đã tự điều trị mà không đỡ, hoặc vùng quanh móng sưng đỏ, chảy mủ.
• Người lớn tuổi có một nốt sần sùi mới quanh hoặc dưới móng, tồn tại lâu, không đáp ứng điều trị: cần khám để cân nhắc sinh thiết, loại trừ ung thư da.
• Có vệt sắc tố nâu đen dọc móng mới xuất hiện hoặc thay đổi.
• Người đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch có tổn thương quanh móng.

Câu hỏi thường gặp

Hạt cơm quanh móng có làm hỏng móng vĩnh viễn không?

Phần lớn trường hợp móng có thể mọc lại bình thường sau khi xử lý nốt, nhưng cần nhiều tháng. Nếu chất nền móng bị tổn thương sâu, móng có thể biến dạng lâu dài, vì vậy không nên tự cắt, tự đốt quanh móng.

Laser hạt cơm quanh móng có đau không?

Vùng điều trị được gây tê tại chỗ trước khi chiếu laser. Đầu ngón tay nhạy cảm hơn nhiều vị trí khác nên lúc tiêm tê có thể thấy buốt; sau khi hết thuốc tê có thể rát, đau âm ỉ trong một thời gian ngắn.

Vì sao con tôi điều trị rồi mà vẫn mọc lại?

Virus có thể còn ở vùng da quanh nốt và có thời gian ủ bệnh, nên nốt mới vẫn có thể xuất hiện. Nếu trẻ còn cắn móng, nguy cơ mọc lại càng cao. Bỏ thói quen cắn móng và tái khám đúng hẹn là hai việc quan trọng nhất.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD). Warts: diagnosis and treatment.
• Sterling JC, et al. British Association of Dermatologists’ guidelines for the management of cutaneous warts 2014. British Journal of Dermatology, 2014;171(4):696–712.
• DermNet (New Zealand). Viral warts (mục periungual warts).

Hạt cơm quanh móng đòi hỏi kiên nhẫn: xử lý nốt đúng cách, bảo vệ móng và bỏ thói quen cắn móng. Để hiểu thêm các thể hạt cơm khác, mời bạn đọc bài tổng quan bệnh da do virus: hạt cơm và u mềm lây. Nếu bạn hoặc con có nốt quanh móng kéo dài, đau hoặc làm móng biến dạng, Bác sĩ Trần Thịnh sẽ trực tiếp thăm khám và tư vấn hướng xử lý. Bạn có thể đặt lịch khám trước để được sắp xếp thời gian.