Cách chọn kem chống nắng: SPF, PA, phổ rộng và kem có màu
Cách chọn kem chống nắng đúng: hiểu SPF, PA, phổ rộng; khác biệt kem vật lý và hoá học; khi nào nên dùng kem có màu; chọn theo da dầu mụn, khô, có nám.
Cách chọn kem chống nắng đơn giản nhất là tìm sản phẩm ghi phổ rộng (bảo vệ cả UVA và UVB), SPF từ 30 trở lên và PA+++ trở lên, rồi chọn kết cấu hợp với loại da để bạn chịu bôi đủ lượng mỗi ngày. Người có nám hoặc dễ thâm nên ưu tiên kem có màu chứa oxit sắt. Không có loại kem “hoàn hảo” cho mọi người; kem phù hợp là kem bạn dùng đều đặn và đúng cách.
SPF và PA nghĩa là gì?
Chống nắng là nền tảng phòng ngừa hầu hết các tổn thương da do ánh nắng, từ đốm nâu, nám đến ung thư da. Để chọn đúng, cần hiểu các chỉ số trên nhãn:
- SPF (Sun Protection Factor) đo khả năng bảo vệ khỏi UVB, tia gây cháy nắng. Theo Viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD), SPF 30 lọc khoảng 97% UVB và SPF 50 khoảng 98%. Chỉ số cao hơn tăng bảo vệ không nhiều, nhưng có ích với người da rất nhạy nắng hoặc hay bôi thiếu.
- PA (Protection Grade of UVA) là cách ghi của Nhật Bản và nhiều nước châu Á cho mức bảo vệ UVA, tia xuyên sâu gây lão hoá, sạm da, làm nám nặng thêm. Số dấu cộng từ PA+ đến PA++++; càng nhiều dấu cộng, bảo vệ UVA càng cao.
- Phổ rộng (broad spectrum) nghĩa là sản phẩm đã được kiểm định bảo vệ cả UVA lẫn UVB. Sản phẩm theo chuẩn châu Âu thường in biểu tượng chữ “UVA” trong vòng tròn.
Lưu ý: các chỉ số này được đo khi bôi khoảng 2 mg/cm² da, dày hơn nhiều so với thói quen của đa số người dùng. Bôi mỏng thì mức bảo vệ thực tế thấp hơn con số trên nhãn; chi tiết trong bài bôi kem chống nắng bao nhiêu là đủ.
Kem chống nắng vật lý và hoá học khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | Màng lọc vô cơ (“vật lý”) | Màng lọc hữu cơ (“hoá học”) |
|---|---|---|
| Hoạt chất | Kẽm oxit, titan dioxit | Nhiều hoạt chất hấp thụ UV, thường phối hợp nhau để phủ phổ rộng |
| Cơ chế | Chủ yếu hấp thụ UV, một phần phản xạ, tán xạ ánh sáng | Hấp thụ UV và chuyển thành nhiệt |
| Ưu điểm | Ít gây kích ứng, phù hợp da nhạy cảm, trẻ em, phụ nữ mang thai | Kết cấu mỏng nhẹ, ít vệt trắng, dễ tán |
| Nhược điểm | Có thể để lại vệt trắng, kết cấu dày hơn | Một số người bị kích ứng, châm chích, dị ứng |
Nhiều sản phẩm hiện nay kết hợp cả hai nhóm. Cả hai đều bảo vệ hiệu quả nếu được bôi đủ lượng. Lựa chọn chủ yếu dựa trên độ dung nạp của da và cảm giác khi dùng.
Kem chống nắng có màu và ánh sáng nhìn thấy
Ngoài UV, ánh sáng nhìn thấy (đặc biệt vùng xanh – tím) có thể làm tăng sắc tố kéo dài ở người da sẫm màu như người Việt. Màng lọc UV thông thường gần như không chặn được vùng ánh sáng này. Kem chống nắng có màu chứa oxit sắt tạo lớp phủ giúp giảm lượng ánh sáng nhìn thấy đến da. Một thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi trên người bệnh nám (Castanedo-Cázares và cộng sự, 2014) ghi nhận nhóm dùng kem chống nắng có lọc thêm ánh sáng nhìn thấy cải thiện nám tốt hơn nhóm chỉ lọc UV khi cùng phối hợp thuốc bôi điều trị.
Vì vậy, với người có nám, thâm sau viêm hoặc da dễ sạm, kem có màu là lựa chọn đáng cân nhắc. Lớp màu cần tiệp với màu da và được bôi đủ dày để có tác dụng.
Chọn kem theo loại da
Da dầu, da mụn
Ưu tiên dạng gel, lotion lỏng, sữa chống nắng hoặc kem “oil-free”, có ghi “non-comedogenic” (ít gây bít tắc lỗ chân lông). Tránh dạng kem đặc nhiều dầu. Nếu đang dùng thuốc trị mụn làm da nhạy nắng (như nhóm retinoid), chống nắng càng cần đều đặn.
Da khô
Dạng kem có thêm chất dưỡng ẩm như glycerin, ceramide giúp da dễ chịu hơn. Có thể bôi kem dưỡng trước, chờ thấm rồi mới bôi kem chống nắng.
Da nhạy cảm, da đang viêm
Ưu tiên màng lọc vô cơ, không hương liệu, ít thành phần. Thử trước ở vùng nhỏ sau tai hoặc mặt trong cánh tay vài ngày trước khi bôi toàn mặt. Người từng dị ứng với kem chống nắng nên báo bác sĩ để được tư vấn.
Da có nám, dễ thâm
Chọn kem phổ rộng, SPF 30 trở lên, PA cao, ưu tiên loại có màu chứa oxit sắt, kết hợp mũ rộng vành và khẩu trang. Chống nắng là phần nền của phác đồ; xem thêm trang điều trị nám, tàn nhang để hiểu cách phối hợp với thuốc và laser.
Hoạt động ngoài trời, ra mồ hôi nhiều
Chọn sản phẩm ghi chịu nước (water resistant) 40 hoặc 80 phút. Không có kem nào “chống nước hoàn toàn”; vẫn cần bôi lại sau khi bơi, ra mồ hôi hoặc lau người.
Những hiểu lầm thường gặp về kem chống nắng
- “SPF càng cao càng bôi ít được.” Sai. SPF cao không bù được cho lượng bôi thiếu; bôi đủ và bôi lại quan trọng hơn con số.
- “Trời râm, ở trong nhà thì không cần.” UVA vẫn có mặt khi trời râm và xuyên qua kính cửa sổ. Nếu ngồi gần cửa kính nhiều giờ, vẫn nên dùng.
- “Kem nền, phấn có SPF là đủ.” Lượng trang điểm thường quá mỏng để đạt SPF ghi trên nhãn. Nên dùng kem chống nắng riêng làm lớp nền.
- “Da ngăm không cần chống nắng.” Da sẫm màu ít cháy nắng hơn nhưng vẫn bị sạm, nám, thâm, lão hoá và vẫn có thể bị ung thư da.
- “Kem chống nắng dùng mãi được.” Nên dùng trong hạn sử dụng, tránh để trong cốp xe nóng; kem đổi màu, tách lớp nên bỏ.
- “Chỉ cần kem, không cần che chắn.” Kem chống nắng là một phần; mũ rộng vành, áo dài tay, kính râm và tránh nắng gắt giữa trưa vẫn cần thiết.
Khi nào nên đi khám?
Hãy gặp bác sĩ da liễu nếu da đỏ, ngứa, nổi mẩn sau khi bôi kem chống nắng; nếu đã chống nắng kỹ mà nám, đốm nâu vẫn đậm lên; nếu đang dùng thuốc làm da nhạy cảm ánh sáng; hoặc khi phát hiện nốt ruồi thay đổi, mảng thô ráp có vảy, vết loét lâu lành ở vùng phơi nắng.
Câu hỏi thường gặp
SPF 50 có tốt hơn hẳn SPF 30?
SPF 50 lọc UVB nhiều hơn một chút. Với người dễ cháy nắng, có nám hoặc ra ngoài trời lâu, chọn SPF 50 là hợp lý, nhưng bôi đủ lượng và bôi lại đúng giờ vẫn là yếu tố quyết định.
Phụ nữ mang thai nên chọn kem chống nắng nào?
Thường ưu tiên kem chứa màng lọc vô cơ (kẽm oxit, titan dioxit) vì ít kích ứng. Nếu có nám thai kỳ, kem có màu chứa oxit sắt hữu ích; xem thêm bài nám da khi mang thai.
Có cần kem chống nắng riêng cho mặt và cơ thể?
Không bắt buộc. Kem cho mặt thường mỏng nhẹ, ít gây mụn hơn; kem cho cơ thể thường dung tích lớn, dễ bôi diện rộng. Chọn theo cảm giác và độ dung nạp của da.
Chọn đúng kem chống nắng là bước quan trọng để phòng các tổn thương da do ánh nắng. Nếu bạn có nám, da nhạy cảm hoặc đang điều trị bệnh da, Bác sĩ Trần Thịnh có thể tư vấn loại kem phù hợp khi thăm khám; hãy đặt lịch khám để được hướng dẫn cụ thể. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế khám và chẩn đoán trực tiếp.
Tài liệu tham khảo
- American Academy of Dermatology (AAD) – How to select a sunscreen; Sunscreen FAQs (SPF 30 lọc khoảng 97%, SPF 50 khoảng 98% tia UVB).
- U.S. Food and Drug Administration (FDA) – Sunscreen: How to help protect your skin from the sun.
- DermNet – Sunscreens.
- Castanedo-Cázares JP, Hernández-Blanco D, Carlos-Ortega B, Fuentes-Ahumada C, Torres-Álvarez B. Near-visible light and UV photoprotection in the treatment of melasma: a double-blind randomized trial. Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine. 2014;30(1):35–42.
