U mềm treo ở cổ, nách: nguyên nhân và mối liên quan với tiểu đường, thừa cân

U mềm treo ở cổ, nách hình thành chủ yếu do cọ xát lặp đi lặp lại ở vùng nếp gấp, kết hợp với các yếu tố như thừa cân, kháng insulin, đái tháo đường type 2, thai kỳ, tuổi tác và cơ địa gia đình. U mềm treo là u lành tính, không lây, nhưng khi mọc nhiều nốt, đặc biệt kèm da cổ sạm dày, đó có thể là tín hiệu để kiểm tra cân nặng và đường huyết.

Bài viết này tập trung vào nguyên nhân và cách hạn chế nốt mới. Nếu bạn muốn so sánh u mềm treo với các nốt, u lành tính khác, xem bài các loại u lành tính trên da.

U mềm treo hình thành như thế nào?

U mềm treo (acrochordon, skin tag, mụn thịt dư) là một nốt nhỏ gồm mô liên kết lỏng lẻo và mạch máu, được phủ bởi lớp thượng bì, nối với da bằng một cuống mảnh. Nốt mềm, màu da hoặc nâu nhạt, kích thước từ 1–2 mm đến hơn 1 cm.

Cơ chế hình thành chưa được hiểu hoàn toàn. Các giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất là: da ở vùng nếp gấp liên tục bị cọ xát, kích thích lớp bì tăng sinh và “nhô” ra thành nốt; cùng với đó, các yếu tố nội tiết và chuyển hoá như insulin, các yếu tố tăng trưởng và hormone thai kỳ có thể thúc đẩy tế bào da tăng sinh.

Vị trí hay gặp nhất là cổ, nách, bẹn, dưới ngực, mí mắt và nếp gấp vùng bụng. U mềm treo ở mí mắt có cách xử lý riêng, được bàn trong bài mụn thịt quanh mắt là gì.

Liên quan cọ xát, thừa cân, kháng insulin, thai kỳ

Cọ xát

Cổ áo, dây chuyền, quai áo ngực, nếp da chồng lên nhau ở người thừa cân đều tạo ra ma sát liên tục. Đây là lý do u mềm treo hay mọc thành nhiều nốt ở vòng cổ và nách, ít khi gặp ở vùng da phẳng, không bị cọ xát.

Thừa cân, béo phì

Người thừa cân có nhiều nếp gấp da hơn, đồng thời thường kèm thay đổi chuyển hoá. Nhiều nghiên cứu quan sát ghi nhận u mềm treo gặp nhiều hơn ở người có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao.

Kháng insulin và đái tháo đường type 2

Nồng độ insulin trong máu cao kéo dài có thể kích thích tế bào da tăng sinh. Y văn ghi nhận mối liên quan giữa u mềm treo, đặc biệt khi có nhiều nốt, với kháng insulin, tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2 và rối loạn mỡ máu. U mềm treo hay đi kèm bệnh gai đen (acanthosis nigricans): da vùng cổ, nách sạm màu, dày, sần như nhung, cũng là một dấu hiệu gợi ý kháng insulin.

Cần hiểu đúng: có u mềm treo không có nghĩa là bạn bị tiểu đường. Rất nhiều người có vài nốt u mềm treo hoàn toàn bình thường về chuyển hoá. Tuy nhiên, khi có nhiều nốt, kèm thừa cân, da cổ sạm dày hoặc tiền sử gia đình có người bị đái tháo đường, bác sĩ có thể khuyên bạn kiểm tra đường huyết, mỡ máu và trao đổi thêm với bác sĩ nội khoa.

Thai kỳ

Trong thai kỳ, thay đổi hormone và tăng cân có thể làm xuất hiện u mềm treo mới hoặc làm nốt có sẵn to hơn. Một số nốt có thể nhỏ lại sau sinh, nhưng nhiều nốt vẫn tồn tại. Nếu nốt không gây vướng víu, việc loại bỏ thường có thể chờ đến sau sinh.

Tuổi tác và cơ địa

U mềm treo tăng dần theo tuổi, hay gặp từ tuổi trung niên. Một số gia đình có nhiều người cùng mọc u mềm treo, cho thấy yếu tố di truyền cũng đóng vai trò.

U mềm treo có lây không?

U mềm treo không được xem là bệnh lây. Bạn không bị lây khi tiếp xúc, dùng chung khăn hay ngủ cùng người có u mềm treo. Việc mọc nhiều nốt ở một người là do các yếu tố cơ địa, cọ xát và chuyển hoá kể trên, chứ không phải do “lây lan”.

Điều cần lưu ý là một số tổn thương do virus có thể trông giống u mềm treo, như hạt cơm dạng sợi ở cổ, mặt hoặc sùi mào gà ở vùng sinh dục, hậu môn. Những tổn thương này có thể lây, nên nốt “mụn thịt” ở vùng sinh dục hoặc nốt lan nhanh cần được bác sĩ phân biệt.

Vì sao không nên tự cột chỉ, cắt tại nhà?

Cột chỉ vào cuống, cắt bằng kéo, bấm móng tay hay dùng miếng dán, bút đốt mua trên mạng là những cách tự xử lý khá phổ biến. Tuy nhiên:

• Chảy máu: cuống nốt có mạch máu nuôi, nốt to cắt ra có thể chảy máu khó cầm.
• Nhiễm trùng: dụng cụ không vô khuẩn, vết thương ở vùng nếp gấp ẩm dễ viêm.
• Đau, hoại tử kéo dài khi cột chỉ không đúng cách, nốt tím đen nhiều ngày trước khi rụng.
• Sẹo, thâm, nhất là khi dùng hoá chất hoặc đốt không kiểm soát độ sâu.
• Bỏ sót chẩn đoán: nốt sẫm màu, cứng hoặc ở vùng sinh dục có thể không phải u mềm treo.

Khi cần loại bỏ, nốt có thể được xử lý bằng Laser CO2 siêu xung hoặc cắt gọn tại cuống sau khi gây tê tại chỗ, thường trong một buổi tùy số lượng nốt. Vùng điều trị thường lành trong khoảng 1–2 tuần. Bạn có thể xem quy trình tại trang điều trị u mềm treo.

Hạn chế mọc thêm nốt mới

Không có cách nào ngăn hoàn toàn u mềm treo, và nốt mới vẫn có thể xuất hiện ở vị trí khác sau khi đã loại bỏ nốt cũ. Tuy nhiên, những thói quen sau có thể giúp giảm các yếu tố thúc đẩy:

• Kiểm soát cân nặng bằng chế độ ăn hợp lý và vận động đều đặn.
• Kiểm tra và kiểm soát đường huyết, mỡ máu theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi có nhiều nốt hoặc có bệnh gai đen.
• Giảm cọ xát: chọn cổ áo rộng, chất liệu mềm; hạn chế đeo dây chuyền sát cổ thường xuyên.
• Giữ vùng nếp gấp khô thoáng, nhất là trong thời tiết nóng ẩm.
• Xử lý sớm nốt nhỏ nếu chúng gây vướng, vì nốt nhỏ thường dễ xử lý và vết thương nhỏ hơn.

Khi nào nên đi khám?

• Mọc rất nhiều nốt trong thời gian ngắn, hoặc kèm da cổ, nách sạm dày.
• Nốt to nhanh, cứng, loét, chảy máu hoặc đổi màu sẫm không đều.
• Nốt ở vùng sinh dục, hậu môn.
• Nốt bị xoắn cuống, sưng tím, đau.
• Bạn muốn loại bỏ nốt vì vướng víu hoặc thẩm mỹ.

Câu hỏi thường gặp

Có u mềm treo nghĩa là bị tiểu đường?

Không nhất thiết. U mềm treo rất phổ biến ở người bình thường. Tuy nhiên, khi có nhiều nốt kèm thừa cân hoặc da cổ sạm dày, nên kiểm tra đường huyết để không bỏ sót rối loạn chuyển hoá.

Giảm cân có làm u mềm treo biến mất không?

Giảm cân thường không làm nốt đã có tự mất, nhưng có thể giúp hạn chế cọ xát và cải thiện chuyển hoá, từ đó góp phần giảm nốt mới.

U mềm treo có tự rụng không?

Đôi khi nốt bị xoắn cuống, thiếu máu nuôi, chuyển tím đen rồi tự rụng. Nếu nốt sưng đau nhiều hoặc chảy máu, nên đi khám thay vì tự giật bỏ.

U mềm treo có chuyển thành ung thư không?

U mềm treo là u lành tính và rất hiếm khi liên quan đến ác tính. Nốt có đặc điểm bất thường sẽ được bác sĩ cắt bỏ và gửi giải phẫu bệnh khi cần.

Tìm hiểu thêm các loại u, nốt lành tính khác trong bài u lành tính trên da: nhận biết và phân biệt. Nếu bạn có nhiều u mềm treo ở cổ, nách, hãy đặt lịch khám để Bác sĩ Trần Thịnh trực tiếp thăm khám và tư vấn.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và chẩn đoán trực tiếp của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

• StatPearls (NCBI Bookshelf) – Skin Tag (Acrochordon).
• American Academy of Dermatology (AAD) – Skin tags; Acanthosis nigricans: overview.
• DermNet – Skin tag.
• NHS – Skin tags.